ภรุราชชาดก

ภรุราชชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าตรัสเพื่อสอนพระเจ้าโกศลผู้ทรงลุ่มหลงในลาภสักการะจนประพฤติตนไม่เป็นธรรม โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับผลของการตัดสินด้วยความลำเอียง (ฉันทาคติ) ดังนี้

ในอดีตกาล พระเจ้าภรุราชแห่งแคว้นภรุ ทรงรับสินบนจากคณะฤๅษีสองกลุ่มที่ทะเลาะกันเพื่อแย่งสิทธิการใช้โคนต้นไม้ ทรงตัดสินให้ความเห็นชอบแก่ฝ่ายที่ให้สินบนมากกว่าจนเกิดความขัดแย้งรุนแรง เมื่อฤๅษีผู้มีศีลเห็นว่าการทะเลาะวิวาทเรื่องโภคทรัพย์เป็นเหตุแห่งกิเลสและไม่สมควรแก่สมณธรรม จึงพากันละทิ้งบ้านเมืองกลับสู่ป่าหิมพานต์ ด้วยเหตุที่พระราชาทรงทำลายความเป็นธรรมและประทุษร้ายต่อผู้มีศีล เทวดาจึงบันดาลให้แคว้นภรุที่กว้างใหญ่ต้องพินาศล่มจมกลายเป็นทะเลไปสิ้น

พระพุทธองค์ทรงยกเรื่องราวนี้มาเพื่อเตือนพระเจ้าโกศลที่ทรงอนุญาตให้กลุ่มเดียรถีย์สร้างอารามใกล้พระเชตวันเพราะเห็นแก่สินบน จนทำให้สงฆ์และนักบวชกลุ่มอื่นขัดแย้งกัน พระองค์จึงทรงแสดงธรรมเพื่อยับยั้งความประพฤติที่ผิดพลาดนั้น โดยเน้นย้ำถึงแนวทางการปฏิบัติตนที่ถูกต้อง ดังนี้:

• การไม่ลำเอียง: บัณฑิตย่อมไม่สรรเสริญผู้ที่ลุอำนาจแก่ ฉันทาคติ หรือความลำเอียงด้วยความชอบใจและผลประโยชน์
• การดำรงตนในธรรม: ผู้มีอำนาจไม่ควรตัดสินคดีความหรือจัดการสิ่งใดด้วยความเห็นแก่ตัวหรือรับสินบน
• ความซื่อตรง: บุคคลควรปราศจาก จิตคิดร้าย และควรกล่าวแต่คำที่อิงความจริง มีเหตุมีผลรองรับ

บทสรุปของชาดกนี้คือ การเตือนสติว่าผู้ปกครองหรือผู้มีอำนาจ หากขาดความยุติธรรมและเบียดเบียนผู้มีศีล ย่อมนำมาซึ่งความหายนะแก่ตนเองและแว่นแคว้นในที่สุด โดยในปัจจุบันเหตุการณ์ครั้งนั้นยังคงปรากฏเป็นเกาะแก่งพันแห่งในนาลิเกรทวีป เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจถึงความพินาศที่เกิดจากการทุจริต