กาสาวชาดก

กาสาวชาดก ว่าด้วยเรื่องการนุ่งห่มผ้ากาสาวะ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์อันศักดิ์สิทธิ์ของพระอริยบุคคล โดยมีเนื้อหาสำคัญที่พระพุทธองค์ทรงยกขึ้นแสดงเพื่อตำหนิพระเทวทัตผู้แสวงหาลาภสักการะด้วยการนุ่งห่มผ้าที่ตนเองไม่คู่ควร และเปรียบเทียบกับเรื่องราวในอดีตชาติ

ในสมัยพุทธกาล พระเทวทัตได้รับถวายผ้ากาสาวะเนื้อดีจากชาวเมืองราชคฤห์ แล้วนำมาตัดเย็บห่มอย่างสวยงามเพื่อหวังผลทางลาภยศ ทั้งที่ตนยังเป็นผู้มีจิตใจเต็มไปด้วยกิเลสและทุศีล พระพุทธองค์จึงทรงนำอดีตนิทานมาเล่าว่า ครั้งหนึ่งพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญาช้างหัวหน้าโขลง ได้พบกับนายพรานผู้ชั่วร้ายที่ปลอมตัวนุ่งห่มผ้ากาสาวะเพื่อลวงฆ่าช้าง พญาช้างเห็นผ้ากาสาวะซึ่งเป็นธงชัยของพระอรหันต์จึงเกิดความเคารพและไว้ชีวิตนายพราน แต่ได้กล่าวสอนเตือนสติว่า ผ้ากาสาวะนี้ไม่สมควรแก่ผู้ที่ยังปราศจากศีลธรรมและกิเลสเครื่องเศร้าหมอง

คำสอนหลักของพระสูตร สรุปได้ดังนี้:

• ผู้ไม่ควรห่มผ้ากาสาวะ: คือผู้ที่ยังมีกิเลสดุจน้ำฝาด (ราคะ โทสะ โมหะ ฯลฯ) ยังไม่สามารถคายกิเลสออกได้ และเป็นผู้ปราศจากการฝึกตน (ทมะ) และความจริงใจ (สัจจะ) แม้นุ่งห่มผ้ากาสาวะก็ย่อมไม่สมควรแก่ผ้าผืนนั้น
• ผู้ควรห่มผ้ากาสาวะ: คือผู้ที่คายกิเลสออกจากจิตใจได้แล้ว ตั้งมั่นอยู่ในศีลอันบริสุทธิ์ ประกอบด้วยการฝึกอินทรีย์และมีสัจจะธรรม ผู้นั้นย่อมเป็นผู้ควรค่าแก่ผ้ากาสาวะอันเป็นธงชัยของพระอรหันต์

เนื้อหาในชาดกนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้เห็นว่า รูปลักษณ์ภายนอกหรือเครื่องนุ่งห่มที่เป็นสัญลักษณ์ของสมณะนั้น ไม่ได้เป็นเครื่องพิสูจน์ถึงความดีงามที่แท้จริง แต่ความคู่ควรนั้นขึ้นอยู่กับการชำระจิตใจให้ปราศจากกิเลสและการตั้งมั่นอยู่ในธรรมปฏิบัติเป็นสำคัญ