สัพพทาฐิชาดก

สัพพทาฐชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติที่พระศาสดาทรงแสดงเพื่อเตือนสติเกี่ยวกับโทษของความทะเยอทะยานที่เกินตัวและความหลงมัวเมาในบริวาร โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เป็นปุโรหิตผู้รอบรู้ ปฐวีวิชัยมนต์ (มนต์กลับใจให้หลง) ได้สาธยายมนต์บนเนินผาแห่งหนึ่ง สุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งบังเอิญได้ยินและจดจำมนต์นั้นได้ จึงใช้มนต์ดังกล่าวสะกดสัตว์สี่เท้าทั้งปวงให้มาเป็นบริวารจนตนเองได้เป็นราชาสัตว์ที่มีเขี้ยวเล็บ (สัพพทาฐะ) สุนัขจิ้งจอกเกิดความลำพองใจในอำนาจและบริวาร จึงคิดจะชิงราชสมบัติจากพระเจ้าพาราณสี

พระโพธิสัตว์ผู้มีปัญญาเห็นเหตุการณ์นั้น จึงวางอุบายให้ชาวเมืองนำแป้งถั่วปิดหูไว้เพื่อป้องกันเสียงอันน่าสะพรึงกลัวของราชสีห์ จากนั้นได้ท้าทายให้สุนัขจิ้งจอกสั่งให้ราชสีห์คำราม เมื่อราชสีห์เปล่งเสียงคำราม ช้างที่แบกสุนัขจิ้งจอกอยู่เกิดความตกใจจนสะบัดสุนัขจิ้งจอกตกลงมาและเหยียบจนตาย สัตว์ทั้งหลายต่างตื่นตระหนกและทำร้ายกันเองจนล้มตายเป็นจำนวนมาก ทำให้กองทัพของสุนัขจิ้งจอกพินาศไปในที่สุด

บทเรียนและคำสอนหลักจากชาดกนี้:

• โทษของความมานะถือตัว: ความสำเร็จที่เกิดจากอุบายหรือความหลงผิดโดยขาดปัญญา มักนำไปสู่ความหายนะในเวลาต่อมา
• อันตรายจากการหลงในอำนาจ: ผู้ที่มีบริวารมากหากขาดความรอบคอบและสำเหนียกในสถานะที่แท้จริง ย่อมนำพาตนเองและผู้อื่นไปสู่จุดจบที่เลวร้าย
• คุณค่าของปัญญา: ผู้มีปัญญาควรใช้สติพิจารณาและมีอุบายในการแก้ไขปัญหา ย่อมชนะศัตรูที่มีกำลังมากกว่าได้โดยไม่ต้องใช้กำลังเข้าแลก

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า สุนัขจิ้งจอกในครั้งนั้นคือพระเทวทัต ส่วนพระโพธิสัตว์คือผู้ที่สอนให้เห็นว่า การมีบริวารมากแต่ปราศจากความยับยั้งชั่งใจ ย่อมถึงซึ่งความพินาศได้เช่นเดียวกับสุนัขจิ้งจอกตัวนั้น