คุตติลชาดก

คุตติลชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงยกขึ้นมาสอนพระเทวทัตผู้เนรคุณต่ออาจารย์ โดยมีเนื้อหาสำคัญดังนี้:

ในอดีตกาล คุตติลคนธรรพ์ ผู้เป็นอาจารย์ดีดพิณมือหนึ่ง ได้รับ มุสิละ เข้าเป็นศิษย์และสอนวิชาจนหมดสิ้น ต่อมาศิษย์ผู้นี้เกิดความเย่อหยิ่งและอกตัญญู จึงท้าอาจารย์แข่งดีดพิณต่อหน้าพระราชา คุตติลคนธรรพ์เกิดความหวาดกลัวต่อความพ่ายแพ้และอับอาย จึงเข้าไปพึ่งบารมีของ ท้าวสักกเทวราช ในป่า ท้าวสักกะจึงประทานอุบายให้และเสด็จมาเป็นพยานในการแข่งขัน

ในการแข่งขัน คุตติลคนธรรพ์ สามารถแสดงวิชาดีดพิณอย่างอัศจรรย์แม้สายพิณจะขาดหมดทั้ง 7 สาย และเรียกนางอัปสรมาร่ายรำได้สำเร็จ ทำให้มุสิละพ่ายแพ้อย่างราบคาบและถูกชาวเมืองรุมประชาทัณฑ์จนถึงแก่ความตายด้วยผลแห่งความอกตัญญู ต่อมาท้าวสักกะได้พาศิลปินผู้มีคุณธรรมขึ้นไปชมเทวโลก พระโพธิสัตว์ได้เห็นวิบากแห่งบุญกุศลของนางเทพธิดาต่างๆ จึงเกิดความเลื่อมใสและตั้งใจกลับมาสร้างบุญกุศลเมื่อถึงมนุษยโลก

หัวข้อหมวดหมู่และคำสอนหลัก:

• ความกตัญญูกตเวที: เป็นคุณธรรมพื้นฐานที่สำคัญที่สุด ศิษย์ที่คิดล้างครูหรือเนรคุณต่อผู้มีพระคุณ ย่อมได้รับความพินาศ
• ความประมาทและทิฐิมานะ: มุสิละแพ้เพราะความลำพองตน ลืมตัวลืมตน ไม่รู้จักประมาณตนและขาดความเคารพต่อครูบาอาจารย์
• การทำความดี: วิบากของกุศลกรรม (เช่น การถวายทาน การรักษาศีล และการปรนนิบัติผู้มีพระคุณ) นำมาซึ่งความสุขและสมบัติอันเป็นทิพย์
• การมีที่พึ่งทางใจ: ผู้ที่มีความดีและตั้งมั่นในคุณธรรม ย่อมมีกัลยาณมิตรหรือเทวดาคุ้มครองในยามคับขัน

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ในกาลนั้น มุสิละ คือพระเทวทัต, ท้าวสักกะ คือพระอนุรุทธ, พระราชา คือพระอานนท์ และ คุตติลคนธรรพ์ คือพระองค์เอง