ปทุมชาดก

ปทุมชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ที่สอนให้เห็นถึงความสำคัญของ "ความซื่อตรง" และ "วาทศิลป์" ในการขอความช่วยเหลือ โดยมีที่มาจากเหตุการณ์ที่ภิกษุชาวชนบทพยายามหาดอกไม้ไปบูชาต้นอานันทโพธิ์แต่หาไม่ได้ ในขณะที่พระอานนท์สามารถหามาได้โดยง่าย พระพุทธเจ้าจึงตรัสเรื่องอดีตชาติเพื่อชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่มีความฉลาดในการพูดและรู้จักกาลเทศะย่อมประสบความสำเร็จมากกว่าผู้ที่ใช้คำพูดหลอกลวง

ในกาลอดีต ณ กรุงพาราณสี มีเศรษฐีบุตร 3 คน ต้องการดอกปทุมจากชายผู้เฝ้าสระที่มี "จมูกแหว่ง" เพื่อนำไปใช้ในงานมหรสพ ทั้งหมดจึงวางแผนเพื่อจะได้ดอกไม้ ดังนี้

• คนแรกและคนที่สอง: ใช้วิธีการเปรียบเปรยที่ "ไม่เป็นความจริง" โดยการแช่งและประชดประชันว่าขอให้จมูกของชายผู้นั้นงอกขึ้นใหม่เหมือนผมหรือพืช ซึ่งเป็นการพูดปดและทำให้คนเฝ้าสระโกรธจนไม่ยอมให้ดอกไม้
• คนที่สาม (พระโพธิสัตว์): ใช้ความฉลาดในการพูดโดยยอมรับความจริงว่าการที่จมูกจะงอกขึ้นมาใหม่นั้นเป็นไปไม่ได้ และตำหนิเพื่อนทั้งสองที่พูดเพ้อเจ้อ จากนั้นจึงขอ "ดอกปทุม" ด้วยความสุภาพและตรงไปตรงมา

ชายผู้เฝ้าสระเมื่อได้ฟังคำพูดของเศรษฐีบุตรคนที่สาม จึงเกิดความเลื่อมใสในความจริงใจและไม่พูดปด จึงมอบดอกปทุมกำใหญ่ให้แก่เขาด้วยความเต็มใจ

คำสอนหลัก: ชาดกเรื่องนี้มุ่งเน้นสอนว่า การพูดความจริงและมีความฉลาดในการสื่อสาร ย่อมเป็นที่นิยมชมชอบและได้รับผลสำเร็จมากกว่าการใช้คำพูดมุสาวาทหรือการประชดประชัน ซึ่งนอกจากจะไม่เกิดผลดีแล้ว ยังสร้างความขุ่นเคืองใจให้แก่ผู้อื่นอีกด้วย