พยัคฆชาดก

พยัคฆชาดก เป็นนิทานชาดกที่สอนเรื่องการรู้จักคุณค่าของมิตรและการพิจารณาเหตุผลก่อนกระทำการใดๆ โดยมีเรื่องราวเริ่มจากพระศาสดาปรารภถึงพระโกกาลิกะผู้ไม่อาจอยู่ร่วมหรือแยกจากพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะได้ จึงทรงนำเรื่องในอดีตมาสอนใจภิกษุทั้งหลาย

เนื้อหาในอดีตกาลกล่าวถึงรุกขเทวดาสองตนที่อาศัยอยู่ในป่าแห่งหนึ่ง ในป่านี้มีราชสีห์และเสือโคร่งอาศัยอยู่ ทำให้มนุษย์หวาดกลัวและไม่กล้าเข้ามาตัดไม้หรือทำลายป่า เทวดาตนหนึ่งเกิดความรำคาญกลิ่นซากสัตว์ที่เหลือจากการกินของราชสีห์และเสือโคร่ง จึงคิดจะขับไล่สัตว์เหล่านั้นออกไป แม้พระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นรุกขเทวดาอีกตนหนึ่งจะเตือนว่า "การมีอยู่ของราชสีห์และเสือโคร่งนั้นช่วยปกป้องป่าไว้" เพราะหากพวกมันจากไป มนุษย์จะเข้ามาถางป่าจนหมดสิ้น แต่เทวดาเขลาตนนั้นไม่เชื่อฟังและแสดงฤทธิ์ขับไล่จนสำเร็จ

ผลที่ตามมาคือ มนุษย์เห็นว่าป่าปลอดภัยจึงเข้ามาตัดไม้ทำลายป่าจนราบคาบ เทวดาเขลาจึงสำนึกผิดและพยายามไปอ้อนวอนให้ราชสีห์และเสือโคร่งกลับมา แต่ก็สายเกินไป สัตว์ทั้งสองไม่ยอมกลับมาอีก ทำให้ป่าที่เป็นที่อยู่อาศัยต้องถูกทำลายลงอย่างสิ้นเชิง

คำสอนหลักของชาดกเรื่องนี้ประกอบด้วย:

• การเลือกคบมิตร: ต้องพิจารณาว่าการเกี่ยวข้องกับบุคคลใดนำมาซึ่งความเสื่อมหรือความเจริญของชีวิต
• ความรอบคอบ: ก่อนจะตัดสินใจกระทำการใด ต้องพิจารณาเหตุและผลให้รอบด้าน ไม่ควรทำตามอารมณ์ชั่ววูบโดยไม่มองผลกระทบในระยะยาว
• การรักษาประโยชน์ส่วนตน: บัณฑิตย่อมรักษาลาภ ยศ และชีวิตของตนเสมือนรักษาดวงตา ไม่ปล่อยให้มิตรที่ไม่ดีมาครอบงำหรือชักจูงไปในทางที่เสียหาย

สรุปคือ หากคนเราขาดสติปัญญาในการพิจารณาคน หรือไม่เห็นคุณค่าของสิ่งที่ปกป้องรักษาเราอยู่ ย่อมนำความพินาศมาสู่ตนเองและสภาพแวดล้อมได้ในที่สุด