ทัททรชาดก

ทัททรชาดก เป็นชาดกที่สอนเรื่องการรู้จักอดทนอดกลั้นและละทิฐิมานะเมื่อต้องตกอยู่ในสถานการณ์ที่เสียเปรียบหรือต้องอาศัยอยู่ในถิ่นฐานที่ไม่คุ้นเคย โดยมีเรื่องราวเริ่มต้นจากพระยานาคราชผู้เป็นบิดา ได้สั่งขับไล่นาคพี่น้องสองตนคือ มหาทัททระ และจุลลทัททระ ให้ออกจากนาคภพไปอาศัยอยู่ในพื้นที่เปื้อนคูถในเมืองพาราณสีเป็นเวลา 3 ปี เนื่องจากจุลลทัททระเป็นผู้มักโกรธและหยาบคาย ในขณะที่อาศัยอยู่นั้น ทั้งสองถูกเด็กชาวบ้านดูหมิ่นและด่าทอด้วยถ้อยคำหยาบคาย จุลลทัททระโกรธแค้นและต้องการจะใช้พิษสังหารเด็กเหล่านั้น แต่ได้ถูกมหาทัททระผู้พี่ห้ามปรามไว้โดยให้โอวาทธรรม

คำสอนหลักของชาดกนี้คือ:

• การเก็บอารมณ์: ผู้ที่ไปอยู่ต่างถิ่นหรือตกอยู่ในที่ที่ไม่มีใครรู้จักสถานะของตน ควรสร้าง "ฉางใหญ่ในใจ" ไว้เพื่อเก็บคำหยาบคายและคำดูหมิ่นเอาไว้ ไม่ควรนำออกมาตอบโต้ในทันที
• การละมานะ: การถือตัวจัดหรือเย่อหยิ่งในที่ที่ไม่มีใครรู้จักชาติกำเนิดหรือคุณธรรมของตนนั้นเป็นเรื่องไม่สมควร และนำมาซึ่งความทุกข์
• ความอดทน: ผู้มีปัญญาแม้จะเปรียบเสมือนไฟที่มีอานุภาพมาก แต่เมื่อถึงคราวคับขันก็พึงรู้จักอดทนอดกลั้น แม้แต่คำขู่ตะคอกของผู้น้อยหรือคนรับใช้ เพื่อความปลอดภัยและประโยชน์ในภายหน้า

ในท้ายที่สุด นาคพี่น้องทั้งสองได้บำเพ็ญความอดทนจนครบกำหนด 3 ปี ทำให้ละมานะและทิฐิลงได้ พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า จุลลทัททระในอดีตคือภิกษุผู้มักโกรธในปัจจุบัน ส่วนมหาทัททระคือพระองค์เอง การแสดงธรรมนี้ส่งผลให้ภิกษุรูปนั้นบรรลุธรรมเป็นพระอนาคามี