กัสสปมันทิยชาดก

กัสสปมันทิยชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงยกขึ้นมาเพื่อสั่งสอนภิกษุรูปหนึ่งที่มักมีเรื่องกระทบกระทั่งกับสามเณรผู้เป็นศิษย์ โดยเล่าถึงอดีตชาติที่พระโพธิสัตว์เกิดเป็นฤาษี บำเพ็ญเพียรอยู่ในป่าหิมพานต์พร้อมกับบิดาและน้องชาย ในช่วงเวลาที่เดินทางกลับอาศรม บิดาและน้องชายเกิดการทะเลาะวิวาทกันเนื่องจากความไม่เข้าใจและอารมณ์ร้อนของคนหนุ่ม พระโพธิสัตว์จึงได้เข้าไปไกล่เกลี่ยและแสดงธรรมเพื่อเตือนสติบิดาให้รู้จักความอดทนและการรักษาความสัมพันธ์

หัวข้อคำสอนหลักจากชาดก:

• ความอดทนต่อผู้เยาว์: บัณฑิตผู้มีปัญญาควรมีความอดทนต่อความผิดพลาดของเด็กหรือคนหนุ่มสาว เพราะด้วยความเขลาทำให้เขาขาดความยับยั้งชั่งใจ
• เปรียบเทียบจิตใจคน: คนพาลเมื่อทะเลาะกันย่อมแตกแยกเหมือนภาชนะดินที่แตกละเอียดไม่สามารถประสานได้ แต่สัตบุรุษย่อมรู้จักขอโทษและให้อภัย ทำให้ความสัมพันธ์กลับมาสนิทสนมยิ่งกว่าเดิม
• คุณธรรมของผู้เป็นกัลยาณมิตร: ผู้ใดที่สามารถเชื่อมประสานความขัดแย้งของผู้อื่นให้กลับมาคืนดีกันได้ ผู้นั้นถือเป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้มีภาระและทำหน้าที่ของผู้ทรงธุระอย่างแท้จริง

ในบทสรุปพระพุทธองค์ทรงชี้แจงว่า บิดาในครั้งนั้นคือภิกษุแก่ในปัจจุบัน สามเณรน้อยคือสามเณรคู่กรณี และพระโพธิสัตว์คือพระองค์เอง การสอนครั้งนี้ทำให้ภิกษุผู้เป็นบิดาในอดีตได้เรียนรู้ที่จะฝึกตนและลดทิฐิลง ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสงบสุขในการอยู่ร่วมกันในหมู่คณะ