ปุจิมันทชาดก

ปุจิมันทชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการรู้จักป้องกันภัยที่ยังมาไม่ถึง โดยมีที่มาจากเหตุการณ์ที่พระมหาโมคคัลลานะไล่โจรที่หนีเข้ามาหลบภัยในบริเวณกุฎีของท่าน เพราะไม่ต้องการให้มีความเกี่ยวข้องกับคนทุศีล ซึ่งพระพุทธองค์ทรงยกเรื่องราวในอดีตชาติมาเปรียบเทียบว่าบัณฑิตย่อมรังเกียจสิ่งที่ควรรังเกียจเสมอ

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นรุกขเทวดาสิงสถิตอยู่ที่ต้นสะเดา (ปุจิมันทพฤกษ์) ในป่าช้าแห่งหนึ่ง วันหนึ่งมีโจรขโมยทรัพย์สินมาซุกซ่อนและนอนพักที่โคนต้นสะเดานั้น พระโพธิสัตว์ทราบด้วยญาณว่าหากเจ้าทรัพย์ตามมาพบโจรที่นี่ พวกเขาจะต้องตัดกิ่งไม้ของตนไปทำหลาวเสียบโจร หรืออาจแขวนศพโจรไว้บนต้นไม้ ซึ่งจะนำความเดือดร้อนและความไม่เป็นสิริมงคลมาสู่ที่อยู่อาศัยของตน จึงรีบปรากฏกายขับไล่โจรให้ออกไปจากสถานที่นั้นเสีย

เทวดาอีกองค์ที่สิงอยู่ที่ต้นไทร (อัสสัตถพฤกษ์) ได้สอบถามด้วยความสงสัยว่าเหตุใดจึงต้องเดือดร้อนไปไล่โจร แต่เมื่อพระโพธิสัตว์อธิบายเหตุผลถึงภัยที่จะตามมาทั้งต่อตนเองและที่อยู่อาศัย เทวดาต้นไทรจึงเลื่อมใสในปัญญาและกล่าวสรรเสริญถึงหลักการดำเนินชีวิตของบัณฑิต

• การป้องกันภัย: บัณฑิตพึงใช้ปัญญาพิจารณาเหตุปัจจัยเพื่อป้องกันอันตรายก่อนที่จะเกิดขึ้นจริง
• ความรอบคอบ: การไม่เข้าใกล้หรือเกี่ยวข้องกับคนชั่วและสิ่งอันเป็นมลทิน เป็นหนทางแห่งความปลอดภัย
• การพิจารณาโลกทั้งสอง: ผู้มีปัญญาควรตระหนักถึงภัยทั้งในโลกปัจจุบัน (ทิฏฐธรรม) และภัยในอนาคต (สัมปรายภพ) โดยการละเว้นจากบาปมิตรและทุจริตกรรมทั้งปวง

พระศาสดาทรงสรุปว่า เทวดาต้นไทรในครั้งนั้นคือพระสารีบุตร และเทวดาต้นสะเดาคือพระองค์เอง การรู้จักหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่เป็นอันตรายและบุคคลทุศีลจึงถือเป็นวิสัยของผู้มีปัญญาที่พึงปฏิบัติตามเพื่อรักษาความสงบและสวัสดิภาพของตน