ติตติรชาดก

ติตติรชาดก เป็นชาดกที่สอนเรื่อง เจตนา อันเป็นหัวใจสำคัญของกรรม โดยมีเนื้อหาว่าด้วยนกกระทาตัวหนึ่งที่ถูกนายพรานจับมาฝึกเพื่อใช้เป็น "นกต่อ" ล่อลวงนกกระทาตัวอื่นมาติดกับ แม้นกกระทานั้นจะทำหน้าที่ส่งเสียงร้องตามคำสั่ง แต่ในใจลึกๆ กลับมีความหวาดระแวงและรังเกียจในบาปกรรมที่เกิดขึ้นจากการกระทำของตนที่ทำให้นกตัวอื่นต้องตาย นกกระทานั้นจึงพยายามหาคำตอบว่า ตนจะมีส่วนในบาปนั้นหรือไม่ จนกระทั่งได้พบกับพระโพธิสัตว์ผู้เป็นดาบส จึงได้กราบทูลถามถึงความสงสัยดังกล่าว

พระโพธิสัตว์ได้ให้คำสอนที่เป็นหลักธรรมสำคัญเกี่ยวกับเรื่อง กรรม ดังนี้:

• เจตนาคือตัวตัดสิน: บาปกรรมจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมี "เจตนา" หรือความตั้งใจ หากใจไม่ได้น้อมไปเพื่อการกระทำบาปกรรมนั้นแล้ว ความเป็นผู้บริสุทธิ์ย่อมดำรงอยู่ได้
• ความไม่มีใจประทุษร้าย: แม้การกระทำของผู้อื่นจะอาศัยเราเป็นเหตุ แต่หากเราไม่มีความปรารถนาชั่วร้าย หรือไม่มีเจตนาเบียดเบียน บาปย่อมไม่ติดตัวผู้กระทำนั้น
• ความขวนขวายน้อยในทางที่ผิด: ผู้ที่ไม่ขวนขวาย ไม่ห่วงใยในการทำบาป และมีความบริสุทธิ์ในจิตใจ ย่อมไม่แปดเปื้อนด้วยวิบากกรรมของผู้อื่น

บทสรุปของเรื่องนี้แสดงให้เห็นว่า พระโพธิสัตว์ช่วยคลายความกังวลให้นกกระทาตัวนั้นได้เข้าใจว่า กรรมเกิดจากเจตนา เมื่อตนไม่ได้ตั้งใจให้ผู้อื่นเดือดร้อน บาปนั้นจึงไม่ส่งผลถึงตน พระศาสดาทรงจบเรื่องนี้โดยการแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นว่านกกระทาในครั้งนั้นคือ พระราหุลเถระ ผู้ทรงเป็นผู้ใคร่ในการศึกษาและมีความรังเกียจในบาปกรรมมาแต่อดีตชาติ ส่วนพระโพธิสัตว์คือพระองค์เอง