ราโชวาทชาดก

ราโชวาทชาดก เป็นเรื่องราวที่สอนให้เห็นถึงความสำคัญของ ผู้นำ ในฐานะที่เป็นแบบอย่างให้แก่ผู้อยู่ใต้ปกครอง โดยมีเนื้อหาสำคัญเริ่มต้นที่พระโพธิสัตว์ในร่างฤาษีได้แสดงธรรมแก่พระเจ้าพรหมทัตแห่งกรุงพาราณสี ผู้ซึ่งปลอมพระองค์มาเพื่อทดสอบคำกล่าวที่ว่า "หากพระราชาไม่ตั้งอยู่ในธรรม ประชาชนก็จะเดือดร้อน" โดยพระโพธิสัตว์ได้ใช้การเปรียบเทียบเรื่อง รสชาติของผลไม้ เพื่อสะท้อนถึงผลแห่งการกระทำของพระราชา

เมื่อพระราชาปกครองโดยธรรม ผลไม้ในป่าจะมีความหวานและโอชะ รัฐทั้งปวงจะมีความร่มเย็นเป็นสุข แต่หากพระราชาประพฤติอธรรม ผลไม้เหล่านั้นจะไร้รสชาติและหมดโอชะ รัฐทั้งปวงจะตกอยู่ในความทุกข์ยาก พระโพธิสัตว์จึงได้กล่าวคาถาเปรียบเทียบพระราชาเสมือน "โคจ่าฝูง" ดังนี้:

• กรณีผู้นำประพฤติผิด: หากโคจ่าฝูงเดินคดเคี้ยว โคตัวอื่นในฝูงย่อมเดินคดเคี้ยวตามฉันใด หากพระราชาประพฤติอธรรม ประชาชนย่อมประพฤติไม่เป็นธรรมตามไปด้วยฉันนั้น นำมาซึ่งความทุกข์ทั่วแผ่นดิน
• กรณีผู้นำประพฤติธรรม: หากโคจ่าฝูงเดินตรง โคตัวอื่นย่อมเดินตรงตามฉันใด หากพระราชาตั้งอยู่ในทศพิธราชธรรมและละเว้นจากอคติ ประชาชนย่อมประพฤติตามในทางที่ถูกที่ควร ส่งผลให้บ้านเมืองร่มเย็นเป็นสุข

บทสรุปของชาดกนี้คือ พระราชาทรงตระหนักถึงความรับผิดชอบของตนที่ส่งผลต่อสุขทุกข์ของประชาชน จึงทรงกลับพระทัยมาครองราชย์ด้วยความเป็นธรรม นับแต่นั้นเป็นต้นมา เรื่องนี้จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้ผู้ที่ดำรงตำแหน่งเป็นใหญ่หรือเป็นผู้นำ ต้องยึดมั่นใน ความถูกต้องและธรรมะ เพราะพฤติกรรมของผู้นำคือบรรทัดฐานที่ส่งผลต่อวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ของคนทั้งมวลในสังคม