ปีฐชาดก

ปีฐชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อสอนภิกษุรูปหนึ่งที่เที่ยวตำหนิตระกูลอุปัฏฐาก (อนาถบิณฑิกเศรษฐีและนางวิสาขา) เพียงเพราะตนเองไปบิณฑบาตผิดเวลาและไม่ได้รับอาหาร ทั้งที่ตระกูลเหล่านั้นขึ้นชื่อเรื่องการอุปถัมภ์พระสงฆ์เป็นอย่างดี พระองค์จึงทรงยกเรื่องราวในอดีตมาสอนว่า แม้แต่ดาบสผู้ทรงศีลในกาลก่อนก็ยังมีความอดทน ไม่โกรธเคืองแม้จะไม่ได้ภิกษาหาร

ใจความสำคัญของเรื่อง: เมื่อครั้งอดีต พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นดาบส ได้เดินทางไปบิณฑบาตที่เรือนของพาราณสีเศรษฐี แต่ขณะนั้นเศรษฐีไม่อยู่และคนในบ้านไม่เห็นท่าน จึงไม่ได้ถวายภัตตาหาร ดาบสจึงกลับไปโดยไม่แสดงอาการโกรธเคือง เมื่อเศรษฐีทราบเรื่องในภายหลังจึงรีบไปนิมนต์ท่านกลับมาปรนนิบัติด้วยความเคารพอย่างสูง พร้อมกับขอขมาโทษ ดาบสได้ตอบกลับด้วยปัญญาว่าท่านไม่มีความโกรธเลย และเข้าใจว่าเป็นวิสัยของสกุลนั้นที่อาจมีเหตุขัดข้องเกิดขึ้นได้ เศรษฐีจึงยืนยันว่าการต้อนรับสมณะผู้ประพฤติธรรมเป็นธรรมเนียมที่สืบทอดกันมาในวงศ์ตระกูลของตน

คำสอนหลักและคุณธรรมที่ปรากฏ:

• ความอดทน (ขันติ): ผู้ประพฤติธรรมควรฝึกจิตให้มั่นคง ไม่หวั่นไหวหรือโกรธเคืองเมื่อไม่ได้รับลาภสักการะตามที่คาดหวัง
• การสำรวมในกาลเวลา: การไปบิณฑบาตควรเป็นไปตามกาลและด้วยความสำรวม ไม่ควรตำหนิผู้อื่นหากความผิดพลาดเกิดจากตนเอง
• ธรรมเนียมของตระกูลที่ดี: การทำนุบำรุงผู้ทรงศีลด้วยความเคารพดุจญาติสนิท คือมรดกทางจริยธรรมที่ควรสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ
• ความไม่ยึดติด: พระโพธิสัตว์สอนให้รู้เท่าทันอารมณ์ตนเองว่า การไม่ได้รับสิ่งใด ไม่ใช่เหตุให้ต้องเกิดความขุ่นเคืองหรือข้องใจ

ในบทสรุปของพระสูตร พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดกว่า พาราณสีเศรษฐีในครั้งนั้นคือพระอานนท์ และดาบสคือพระองค์เอง การแสดงธรรมครั้งนี้ทำให้ภิกษุรูปดังกล่าวบรรลุโสดาปัตติผล