ขรปุตตชาดก

ขุรปุตตชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้กระสันอยากสึกเพราะอาศัยภรรยาเก่า โดยทรงแสดงอดีตชาติเพื่อตักเตือนให้เห็นถึงโทษและพิภัยของการตกอยู่ในอำนาจของความลุ่มหลงในมาตุคาม (ผู้หญิง)

ในอดีตกาล พระเจ้าเสนกะแห่งนครพาราณสีทรงได้รับมนต์รู้วิเศษจากนาคราช หลังจากทรงช่วยชีวิตไว้ แต่มนต์นี้มีข้อแม้ว่าหากนำไปบอกผู้อื่น พระองค์จะต้องสวรรคตด้วยการกระโดดเข้ากองไฟ ภายหลังพระราชเทวีทรงแสร้งรบเร้าอยากเรียนมนต์นี้ด้วยความอยากรู้อยากเห็น จนพระราชาหลงเชื่อและยอมจำนนต่อคำขอ แม้จะรู้ว่าตนต้องตายก็ตาม

ท้าวสักกเทวราชทรงเล็งเห็นเหตุการณ์อันตรายนั้น จึงเสด็จลงมาช่วยโดยแปลงกายเป็นแพะตัวผู้ ร่วมกับอสุรกัญญาที่แปลงเป็นแพะตัวเมีย และให้ม้าสินธพ (พระสารีบุตรในเวลาต่อมา) ร่วมสนทนาโต้ตอบกันเพื่อเตือนสติพระราชาเกี่ยวกับความโง่เขลาของผู้ที่ยอมสละชีวิตและเกียรติยศเพื่อแลกกับความรักของภรรยา

• ข้อคิดและคำสอนสำคัญ:
• การยอมสละตนเองหรือทำลายชีวิตเพื่อสิ่งของหรือบุคคลอันเป็นที่รัก ถือเป็นความโง่เขลาสูงสุด
• ตนเองมีความประเสริฐและมีค่ายิ่งกว่าสิ่งใด บุคคลไม่ควรทำลายชีวิตของตนเองเพราะความลุ่มหลง
• การสั่งสมบุญและการมีสติปัญญาช่วยป้องกันภัยอันตรายจากกิเลสและความหลงผิดได้

ในที่สุด พระเจ้าเสนกะทรงได้สติและใช้อุบายทดสอบความตั้งใจของพระราชเทวีด้วยการให้เฆี่ยนตี จนพระราชเทวีทรงหวาดกลัวและเลิกราความตั้งใจที่จะเรียนมนต์นั้น พระศาสดาจึงทรงนำเรื่องนี้มาแสดงธรรม จนทำให้ภิกษุรูปดังกล่าวได้บรรลุโสดาปัตติผลในที่สุด