หริตจชาดก

หริตจชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้เกิดความกระสันอยากสึกเนื่องจากพ่ายแพ้ต่ออำนาจกิเลส จึงทรงแสดงอดีตนิทานเพื่อตักเตือนและให้เห็นถึงโทษภัยอันร้ายแรงของกามารมณ์ แม้แต่ผู้ทรงอภิญญาและสมาบัติก็ยังสามารถเสื่อมจากคุณธรรมได้หากประมาทขาดสติ

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยชาติเป็น หาริตดาบส ผู้สำเร็จอภิญญา 5 และสมาบัติ 8 ได้ลงมาฉันภัตตาหารในเมืองพาราณสีเป็นประจำจนเป็นที่เคารพเลื่อมใสของพระเจ้าพรหมทัต วันหนึ่งขณะที่พระราชามีราชกิจต้องไปปราบเมืองชายแดน ได้ฝากฝังพระราชเทวีให้ดูแลพระดาบส ต่อมาเกิดเหตุการณ์วิสภาคารมณ์ทำให้กิเลสที่สะสมมานานหลายแสนโกฏิปีของพระดาบสกำเริบขึ้นอย่างรุนแรง จนทำให้ฌานที่เคยมีเสื่อมลงและพลั้งเผลอเสพเมถุนธรรมกับพระราชเทวี ข่าวนี้แพร่สะพัดไปจนถึงพระราชาผู้เสด็จกลับมาและทรงสอบถามความจริง

พระหาริตดาบสด้วยความที่เป็นพระโพธิสัตว์และยึดมั่นในความสัตย์ จึงได้กราบทูลความจริงตามตรงและแสดงธรรมถวายแก่พระราชา โดยมีประเด็นคำสอนและข้อคิดสำคัญ ดังนี้

• อำนาจของกิเลส: ราคะ โทสะ โมหะ และมทะ เป็นกิเลสที่มีกำลังกล้าและหยาบคาย สามารถครอบงำจิตใจและทำลายปัญญาของผู้ปฏิบัติให้มืดบอดลงได้
• โทษของกาม: กามารมณ์เปรียบเสมือนสิ่งที่สร้างความมืดบอด มีทุกข์มาก และมีพิษใหญ่หลวง ทำลายทั้งศีล สีกาย และคุณงามความดี
• ความเพียรในการละกิเลส: เมื่อรู้ตัวว่าพลาดพลั้ง พระหาริตดาบสได้ตั้งสติอย่างแน่วแน่ กลับเข้าบรรณศาลาเพื่อเจริญกสิณจนสามารถเรียกฌานที่เสื่อมกลับคืนมาได้ แล้วจึงเดินทางกลับไปยังหิมวันตประเทศจนได้เข้าถึงพรหมโลกในที่สุด

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่าพระราชาในครั้งนั้นคือ พระอานนท์ ส่วนหาริตดาบสในครั้งนั้นคือ พระองค์เอง ซึ่งการแสดงธรรมนี้ทำให้ภิกษุผู้กระสันได้บรรลุพระอรหัตผลในที่สุด