มหาธัมมปาลชาดก

มหาธัมมปาลชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงอานิสงส์ของการประพฤติธรรมและการยึดมั่นในกุศลกรรม ซึ่งสามารถป้องกันภัยและรักษาผู้ประพฤติให้รอดพ้นจากความตายก่อนวัยอันควร (อกาลมรณะ) รวมถึงนำความสุขมาให้ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า โดยมีเรื่องราวเริ่มต้นจากการที่พระพุทธบิดา (พระเจ้าสุทโธทนมหาราช) ไม่ทรงเชื่อว่าพระโอรส (พระสิทธัตถกุมาร) สิ้นพระชนม์ พระพุทธองค์จึงทรงเล่าเรื่องในอดีตชาติเพื่อเปรียบเทียบ

ใจความสำคัญของเรื่องเกิดขึ้นเมื่อ มหาธัมมปาลกุมาร ไปศึกษาศิลปะที่เมืองตักกศิลา และมีเพื่อนร่วมสำนักเสียชีวิตลงตั้งแต่ยังหนุ่ม แต่มหาธัมมปาลกุมารกลับไม่ร้องไห้คร่ำครวญ พร้อมทั้งกล่าวว่าในตระกูลของตนไม่มีใครตายในวัยหนุ่ม อาจารย์ทิศาปาโมกข์จึงทดสอบโดยนำกระดูกแพะมาหลอกว่าเป็นกระดูกของธรรมปาลกุมาร แต่มหาธรรมบาลผู้เป็นบิดากลับไม่หลงเชื่อและยืนยันว่าคนในตระกูลประพฤติธรรมจึงไม่มีใครตายก่อนวัยอันควร พร้อมทั้งแสดงธรรมเพื่ออธิบายเหตุผล ดังนี้

• การประพฤติธรรมและงดเว้นความชั่ว: ครอบครัวและบริวารทั้งหมดประพฤติธรรม ไม่พูดมุสา งดเว้นอกุศลกรรมบถ 10 ประการ และไม่ทำบาปแม้แต่เรื่องเล็กน้อย
• การคบหาสัตบุรุษ: ฟังธรรมจากทั้งสัตบุรุษและอสัตบุรุษ แต่เลือกประพฤติตามเฉพาะสัตบุรุษ ละทิ้งบาปมิตร
• การให้ทานและการเกื้อกูล: มีจิตใจผ่องแผ้วก่อนให้ ระหว่างให้ และหลังให้ พร้อมทั้งเลี้ยงดูสมณพราหมณ์ ยาจก และคนขัดสน
• การรักษาศีลและพรหมจรรย์: สามีภรรยาไม่นอกใจกัน งดเว้นจากการฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ดื่มของเมา และพูดปด
• การมุ่งประโยชน์ในโลกหน้า: ทุกคนตั้งแต่บิดามารดา บุตรภรรยา จนถึงทาสและคนรับใช้ ล้วนประพฤติธรรมมุ่งประโยชน์ในปรโลก

พราหมณ์ผู้เป็นบิดาได้สรุปคำสอนสำคัญว่า "ธรรมแลย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม ธรรมที่บุคคลประพฤติดีแล้ว ย่อมนำสุขมาให้" เปรียบเสมือนร่มใหญ่ในฤดูฝนที่ช่วยปกป้องคุ้มครองผู้ประพฤติปฏิบัติให้อยู่รอดปลอดภัยและไม่ไปสู่ทุคติ ในท้ายที่สุด อาจารย์ทศกัณฐ์ (พระสารีบุตรในชาติปัจจุบัน) ได้รับฟังธรรมและขอขมาโทษ ขณะที่พระพุทธองค์ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่ามหาธัมมปาลกุมารในครั้งนั้นคือพระองค์เองในปัจจุบัน