ยุธัญชยชาดก

ยุธัญชยชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตกาลเมื่อครั้งที่พระพุทธเจ้าเสวยพระชาติเป็นเจ้าชายยุธัญชัย พระราชโอรสในพระเจ้าสัพพทัต ณ กรุงรัมมะ (พาราณสี) ซึ่งทรงเกิดความสลดพระทัยต่อความไม่เที่ยงแท้ของชีวิต หลังจากได้ทอดพระเนตรหยาดน้ำค้างบนยอดหญ้าที่ระเหยแห้งหายไปเมื่อพระอาทิตย์ขึ้น พระองค์จึงตัดสินพระทัยสละราชสมบัติและออกบวช แม้จะถูกทัดทานจากพระราชบิดา พระราชมารดา และชาวเมืองก็ตาม

ใจความสำคัญและลำดับเหตุการณ์ในเรื่องมีดังนี้:

• การแสวงหาธรรม: เจ้าชายยุธัญชัยทรงเห็นว่าชีวิตมนุษย์เปรียบเสมือนหยาดน้ำค้างบนยอดหญ้าที่มีอายุสั้นและถูกชรา พยาธิ และมรณะครอบงำ พระองค์จึงปรารถนาจะสร้าง "ที่พึ่งที่ชราครอบงำไม่ได้" (อมตมหานิพพาน) มากกว่าการติดอยู่ในกามสุข
• ความเพียรในการผนวช: แม้พระราชบิดา พระราชมารดา และประชาชนจะพยายามอ้อนวอนและห้ามปรามเพียงใด พระองค์ก็ยังคงตั้งมั่นในเจตนา จนในที่สุดพระราชบิดาก็ทรงอนุญาต ขณะเดียวกัน เจ้าชายยุธิฏฐิลกุมาร (พระขนิษฐา/พระอนุชา) ก็ได้ขอเสด็จออกบวชตาม
• การบรรพชา: เจ้าชายทั้งสองพระองค์ได้ทรงละทิ้งราชสมบัติ พระราชมารดา และพระราชบิดา ตัดเครื่องข้องของมาร (กิเลส) เสด็จเข้าสู่ป่าหิมพานต์ บำเพ็ญเพิงจนบรรลุฌานและอภิญญา มีพรหมโลกเป็นที่ไปในเบื้องหน้า

คำสอนหลักของชาดกนี้: สอนให้เห็นถึงความไม่เที่ยงแท้ของสังขารและการไม่ประมาทในชีวิต ความเบื่อหน่ายในกามคุณและการมุ่งเน้นแสวงหาความหลุดพ้นจากวัฏสงสาร ซึ่งพระศาสดาได้ทรงนำมาเปรียบเทียบกับการออกมหาภิเนษกรมณ์ของพระองค์เองในชาตินี้ โดยมีพระอานนท์เสวยพระชาติเป็นยุธิฏฐิลกุมาร และพระตถาคตเสวยพระชาติเป็นเจ้าชายยุธัญชัย