จูฬสุตโสมชาดก

จุลลสุตโสมชาดก เป็นเรื่องราวการออกผนวชของพระเจ้าสุตโสมแห่งกรุงสุทัสนนคร ผู้ทรงเบื่อหน่ายในฆราวาสวิสัยหลังจากได้ทอดพระเนตรเห็นพระเกศาหงอกบนพระเศียร ซึ่งเป็นเครื่องเตือนสติว่าสรีระนี้ถูกชราครอบงำและเป็นของไม่เที่ยง พระองค์จึงตัดสินใจสละราชสมบัติอันไพบูลย์และละทิ้งความผูกพันทั้งปวงเพื่อแสวงหาหนทางแห่งความพ้นทุกข์และสวรรค์

แม้พระราชบิดา พระราชมารดา พระมเหสี พระโอรส และเหล่าข้าราชบริพารจะพากันมาวิงวอนและแสดงความโศกเศร้าอาลัยด้วยเหตุผลต่างๆ ทั้งการขอให้รอจนกว่าพระโอรสจะประสูติ หรือการเสนอทรัพย์สินเงินทองมากมายเพื่อเหนี่ยวรั้งไว้ แต่พระมหาสัตว์ยังคงมั่นคงในเจตจำนง โดยทรงแสดงธรรมสอนให้เห็นถึงความไม่เที่ยงของชีวิตที่เปรียบเสมือนน้ำในโคลนซึ่งถูกชรานำเข้าไปสู่ความเสื่อมอยู่ทุกขณะ และเตือนว่าไม่ใช่เวลาที่จะประมาทในการทำความดี

• ความไม่เที่ยงของสังขาร: ชีวิตมนุษย์นั้นสั้นและถูกชรานำเข้าไปสู่ความตายอยู่ตลอดเวลา จึงควรเร่งรีบทำบุญกุศล ไม่ประมาทในกามสุข
• การสละเพื่อความหลุดพ้น: การยึดติดในกามคุณและอำนาจเป็นเพียงเครื่องผูกพันให้เวียนว่ายในวัฏสงสาร การเลือกหนทางบรรพชาจึงเป็นสิ่งที่บัณฑิตสรรเสริญ
• พรหมวิหารธรรม: การเจริญเมตตาจิตหาประมาณมิได้ย่อมเป็นหนทางนำไปสู่พรหมโลกและเป็นเครื่องคุ้มครองใจให้พ้นจากความยึดติด

ในท้ายที่สุด พระมหาสัตว์ได้ทรงนำมหาชนออกบวชตามจนกรุงสุทัสนนครว่างเปล่า และได้เนรมิตอาศรมบทเพื่อบำเพ็ญสมณธรรม โดยสอนให้เหล่าฤาษีทั้งหลายละความระลึกถึงความสนุกสนานในกาลก่อน และให้เจริญเมตตาภาวนาจนบรรลุถึงพรหมโลกได้ในที่สุด