มหาโพธิชาดก

มหาโพธิชาดก เป็นเรื่องราวที่พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นปริพาชกผู้มีปัญญา เข้าไปอาศัยอยู่ในพระราชอุทยานของพระเจ้าแผ่นดินพาราณสี และทำหน้าที่ถวายคำปรึกษาด้านอรรถธรรมจนได้รับความเคารพ แต่กลับถูกอำมาตย์ ๕ คนที่มีมิจฉาทิฐิยุยงพระราชาให้หลงผิด จนพระราชาสั่งลดการอุปถัมภ์และคิดประทุษร้ายพระโพธิสัตว์ พระโพธิสัตว์จึงได้ตัดสินใจออกเดินทางและเทศนาสั่งสอนจนพระราชาตื่นจากความเขลา และสามารถนำพระราชโอรสกลับมาสามัคคีกันได้

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นโทษของการคบคนพาลและอานิสงส์ของการเป็นผู้นำที่ตั้งอยู่ในธรรม โดยพระโพธิสัตว์ได้ทำลายวาทะของอำมาตย์มิจฉาทิฐิ ๕ ประเภท ดังนี้:

• อเหตุกวาที: ผู้เชื่อว่าโลกไม่มีเหตุไม่มีปัจจัย
• อิสรกรณวาที: ผู้เชื่อว่าพระเจ้าบันดาลทุกอย่าง
• ปุพเพกตวาที: ผู้เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดจากกรรมเก่าอย่างเดียวโดยไม่ทำเหตุใหม่
• อุจเฉทวาที: ผู้เชื่อว่าตายแล้วสูญ ทานไม่มีผล
• ขัตตวิชชวาที: ผู้เชื่อว่าการฆ่าบิดามารดาเพื่อประโยชน์ตนเป็นสิ่งที่ควรทำ

คำสอนหลักของพระสูตรเน้นย้ำเรื่องจริยธรรมของผู้นำว่า หากผู้ปกครองประพฤติธรรม ย่อมนำความร่มเย็นมาสู่รัฐ เปรียบเสมือนฝูงโคที่เดินตามผู้นำฝูง หากผู้นำตรง ฝูงโคก็ย่อมเดินตรง พระโพธิสัตว์ยังได้เตือนสติว่าการคบอสัตบุรุษมีแต่จะนำความเดือดร้อนมาให้ และแนะนำหลักการคบมิตรที่พอเหมาะไม่ให้แหนงหน่ายกัน รวมถึงความสำคัญของความเพียรที่ส่งผลต่อการกระทำ ซึ่งเป็นสิ่งที่แยกมนุษย์ออกจากคนพาลและผู้ที่มัวแต่หลงงมงายในลัทธิผิดๆ