สัญโญชนปหานสูตร

สัญโญชนปหานสูตร เป็นพระสูตรหนึ่งในสังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค ซึ่งจัดเป็นหมวดหมู่พระสูตรที่รวบรวมธรรมะที่เกี่ยวเนื่องกัน พระสูตรนี้กล่าวถึงวิธีละสังโยชน์ หรือกิเลสเครื่องผูกมัดสัตว์ไว้กับทุกข์

ใจความสำคัญของสัญโญชนปหานสูตร เริ่มต้นขึ้นเมื่อภิกษุทั้งหลายได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า บุคคลเมื่อรู้เห็นอย่างไรจึงจะละสังโยชน์ได้ พระพุทธองค์ทรงตรัสตอบว่า ภิกษุทั้งหลาย บุคคลเมื่อรู้เห็นจักขุ (ตา) โดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละสังโยชน์ได้

ไม่เพียงแต่จักขุเท่านั้น แต่ยังรวมถึง รูป (สิ่งที่เห็นด้วยตา) จักขุวิญญาณ (การเห็นทางตา) จักขุสัมผัส (การกระทบทางตา) และความรู้สึกอันเป็นสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย ทั้งหมดนี้เมื่อพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยง จึงจะละสังโยชน์ได้ หลักการเดียวกันนี้ยังรวมไปถึงอายตนะอื่น ๆ ได้แก่ โสตะ (หู) ฆานะ (จมูก) ชิวหา (ลิ้น) กาย (กาย) และ มโน (ใจ) พร้อมทั้งอารมณ์ที่รับรู้ วิญญาณ สัมผัส และเวทนาที่เกิดขึ้นจากอายตนะเหล่านั้นด้วย

โดยสรุปคือ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอนว่า การละสังโยชน์ทั้งปวงนั้นเกิดขึ้นได้ด้วยการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงของอายตนะภายในและภายนอกทั้ง ๖ ตลอดจนสิ่งอันเป็นผลที่เกิดจากการกระทบกันของอายตนะเหล่านั้นอย่างถ่องแท้ การรู้เห็นตามความเป็นจริงว่าสรรพสิ่งล้วนเป็นอนิจจัง จะนำไปสู่การคลายความยึดมั่นถือมั่น และเป็นหนทางแห่งการละสังโยชน์ในที่สุด.