สักกปัญหสูตร

สักกปัญหสูตร (สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค SN 35.118) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างท้าวสักกะจอมเทพกับพระผู้มีพระภาค ณ ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์ โดยท้าวสักกะได้ทูลถามปัญหาสำคัญว่า อะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกไม่ปรินิพพานในภพปัจจุบันนี้ และอะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกปรินิพพานในภพปัจจุบันนี้ได้

พระผู้มีพระภาคได้ทรงอธิบายว่า มีรูปที่พึงเห็นด้วยตา เสียงที่พึงได้ยินด้วยหู กลิ่นที่พึงดมด้วยจมูก รสที่พึงลิ้มด้วยลิ้น โผฏฐัพพะที่พึงสัมผัสด้วยกาย และธรรมารมณ์ที่พึงรู้ด้วยใจ ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ เป็นที่รัก ยั่วยวน และชวนให้ติดใจ หากภิกษุ (หรือบุคคลใด ๆ) เพลิดเพลิน ยินดี และเข้าไปยึดติดในอารมณ์เหล่านั้น วิญญาณก็จะอาศัยสิ่งนั้นเป็นที่ตั้งและเป็นเครื่องยึดถือ เมื่อมีการยึดถืออยู่ ภิกษุนั้นก็จะไม่ปรินิพพาน

ในทางกลับกัน พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า หากภิกษุไม่เพลิดเพลิน ไม่ยินดี และไม่เข้าไปยึดติดในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ที่น่าปรารถนาเหล่านั้น วิญญาณก็จะไม่ต้องอาศัยสิ่งเหล่านั้นเป็นที่ตั้งและเป็นเครื่องยึดถือ เมื่อไม่มีการยึดถือ ภิกษุนั้นย่อมปรินิพพาน นี่คือเหตุและปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกปรินิพพานได้ในภพปัจจุบัน

หัวใจของสักกปัญหสูตรนี้จึงอยู่ที่การแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการไม่ยึดติดในอารมณ์อันเป็นที่น่าใคร่ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นทางอายตนะทั้งหก ซึ่งเป็นหนทางแห่งการหลุดพ้นจากทุกข์และการเข้าถึงพระนิพพานในที่สุด การเข้าใจและปฏิบัติตามหลักธรรมนี้จะนำไปสู่การคลายความกำหนัดยินดี และบรรลุถึงความหลุดพ้น