เอกวันทนิยเถราปทาน

เอกวันทนิยเถราปทาน เป็นบันทึกถึงบุรพกรรมของพระเถระรูปหนึ่งที่ได้รับผลบุญจากการแสดงความเคารพต่อพระพุทธเจ้าเพียงครั้งเดียว โดยพระเถระได้ย้อนอดีตไปเล่าเหตุการณ์ในสมัย พระเวสสภูพุทธเจ้า ซึ่งเป็นพระพุทธเจ้าผู้ชนะกิเลสและเป็นผู้นำที่ประเสริฐ ในขณะนั้นท่านมีจิตเลื่อมใสศรัทธาอย่างยิ่ง จึงได้เข้าไปกราบไหว้พระพุทธองค์ด้วยใจที่เบิกบาน ผลบุญจากการกราบไหว้เพียงครั้งเดียวนั้นส่งผลให้ท่านไม่เคยตกไปในทุคติภูมิเลยตลอดระยะเวลากว่า 31 กัปที่ผ่านมา

หลังจากเสวยผลบุญในวัฏสงสาร ท่านได้เกิดเป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ทรงสมบูรณ์ด้วยรัตนะ 7 ประการ และมีพละกำลังมากในสมัย 24 กัปที่แล้ว นามว่า วิคตานันทะ จนกระทั่งในภพชาติสุดท้าย ท่านได้มาบวชในพระพุทธศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าองค์ปัจจุบัน บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ผู้แตกฉานในปฏิสัมภิทา 4 ประการ และทำกิจแห่งพระพุทธศาสนาจนสำเร็จเสร็จสิ้น

เนื้อหาในส่วนนี้สะท้อนถึงหลักธรรมสำคัญ ดังนี้:

• อานิสงส์ของการบูชา: การแสดงความเคารพต่อบุคคลผู้ควรบูชา โดยเฉพาะพระพุทธเจ้า ด้วยจิตที่เลื่อมใสศรัทธาอย่างแท้จริง เป็นเหตุให้ได้รับความสุขและปิดทางสู่อบายภูมิ
• ผลของกรรม: การกระทำเพียงเล็กน้อยแต่ทำด้วยจิตบริสุทธิ์สามารถส่งผลให้เกิดความสุขทั้งในโลกียะ (การเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ) และโลกุตตระ (การบรรลุธรรม)
• ความไม่ประมาท: การที่พระเถระได้บรรลุธรรมในชาติสุดท้าย เป็นเครื่องยืนยันว่าบุญบารมีที่สะสมไว้ดีแล้ว ย่อมส่งผลให้ถึงซึ่งความสิ้นกิเลสในที่สุด

บทสรุปแห่ง เอกวันทนิยเถราปทาน นี้ อยู่ในหมวด อาลัมพณทายกวรรค ซึ่งรวบรวมเรื่องราวของพระเถระผู้มีบุญต่าง ๆ โดยมีข้อสรุปใจความรวมของวรรคนี้ทั้งหมด 55 พระคาถา แสดงให้เห็นถึงความมหัศจรรย์ของมหากุศลที่แม้เพียงครั้งเดียวก็สามารถเปลี่ยนภพภูมิและนำไปสู่ความหลุดพ้นได้