ยวกลาปิสูตร

ยวกลาปิสูตร (สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค SN 35.248) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงอุปมาเพื่อแสดงให้เห็นถึงความทุกข์ที่เกิดจากการที่ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับถูกอายตนะกระทบกระหน่ำอย่างต่อเนื่อง

พระองค์ทรงเปรียบฟ่อนข้าวเหนียวที่ถูกกองไว้ ณ ทางสี่แพร่ง บุรุษหกคนถือไม้คานมาฟาดฟ่อนข้าวเหนียวนั้นจนนวดดีแล้ว ต่อมาบุรุษคนที่เจ็ดถือไม้คานมาฟาดซ้ำอีก ทำให้ฟ่อนข้าวเหนียวนั้นถูกนวดดียิ่งขึ้นไปอีก อุปมานี้หมายถึง ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับถูกรูปที่น่าพอใจและไม่น่าพอใจกระทบทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ เหมือนกับฟ่อนข้าวที่ถูกฟาดด้วยไม้คานหกอัน

หากปุถุชนผู้นั้นยังคงคิดเพื่อเกิดในภพใหม่อีกต่อไป เขาก็จะถูกอายตนะภายนอกกระทบกระหน่ำอย่างหนักยิ่งขึ้น เหมือนฟ่อนข้าวเหนียวที่ถูกบุรุษคนที่เจ็ดฟาดซ้ำอีก นี่คือการแสดงถึงความทุกข์ที่เพิ่มขึ้นจากการยึดมั่นถือมั่นและสร้างภพชาติใหม่

พระพุทธเจ้าทรงยกอุปมาเรื่องสงครามระหว่างเทวดากับอสูร โดยท้าวเวปจิตติจอมอสูรถูกจองจำด้วยเครื่องจองจำห้าประการรวมทั้งเครื่องผูกคอ แต่เมื่อเขามีความคิดเปลี่ยนไป เขาก็พ้นจากการจองจำได้ การจองจำของท้าวเวปจิตตินั้นจัดว่าง่ายกว่า แต่การจองจำของมารนั้นละเอียดอ่อนกว่ามาก

การจองจำของมารนั้นเกิดจาก "ความสำคัญมั่นหมาย" (มานะ) "ความปุถุชน" (ปปัญจะ) และ "อาการแห่งมานะ" (มานคตะ) ซึ่งล้วนเป็นโรค เป็นฝี เป็นลูกศร พระพุทธองค์จึงทรงสอนให้ภิกษุทั้งหลายฝึกตนอยู่ด้วยใจที่ปราศจากความสำคัญมั่นหมาย ปราศจากความปุถุชน และปราศจากอาการแห่งมานะ เพื่อให้หลุดพ้นจากบ่วงของมาร