อัฏฐสตสูตร

อัฏฐสตสูตร ซึ่งอยู่ในสังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๘ เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงการจำแนกประเภทของ "เวทนา" หรือความรู้สึกออกเป็นจำนวน ๑๐๘ ประการ เพื่อให้ภิกษุทั้งหลายได้ทำความเข้าใจและพิจารณาถึงธรรมชาติของความรู้สึกอย่างละเอียด

พระพุทธเจ้าทรงอธิบายการจำแนกเวทนาในหลายแง่มุม โดยเริ่มต้นจากความรู้สึกพื้นฐานที่สุด คือ เวทนา ๒ อย่าง ได้แก่ เวทนาทางกาย และเวทนาทางใจ จากนั้นทรงขยายไปสู่ เวทนา ๓ อย่าง คือ สุขเวทนา (ความรู้สึกเป็นสุข) ทุกขเวทนา (ความรู้สึกเป็นทุกข์) และอทุกขมสุขเวทนา (ความรู้สึกไม่สุขไม่ทุกข์) และทรงจำแนกเป็น เวทนา ๕ อย่าง อันได้แก่ สุขินทรีย์ ทุกขินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ และอุเบกขินทรีย์

การจำแนกยังคงดำเนินต่อไปถึง เวทนา ๖ อย่าง ซึ่งเกิดจากการสัมผัสกับอายตนะทั้ง ๖ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ต่อมาเป็น เวทนา ๑๘ อย่าง โดยแบ่งเป็นความรู้สึกที่เกิดร่วมกับโสมนัส ๖ อย่าง โทมนัส ๖ อย่าง และอุเบกขา ๖ อย่าง และขยายไปถึง เวทนา ๓๖ อย่าง โดยแบ่งเป็นโสมนัสอาศัยเรือน ๖ เนกขัมมสิตโสมนัส ๖ โทมนัสอาศัยเรือน ๖ และเนกขัมมสิตโทมนัส ๖ รวมถึงส่วนที่เหลือที่จะรวมเป็น ๓๖ อย่าง

ท้ายที่สุด พระองค์ทรงแสดงการจำแนกเวทนาออกเป็น ๑๐๘ ประการ โดยอาศัยการจำแนกเวทนา ๓๖ อย่างข้างต้น มาพิจารณาในแง่มุมของกาลเวลา ได้แก่ อดีต ปัจจุบัน และอนาคต ซึ่งรวมกันเป็น ๓๖ x ๓ = ๑๐๘ จุดประสงค์หลักของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการเรียนรู้และเข้าใจเวทนา เพื่อให้สามารถรู้เท่าทันและเลือกความรู้สึกที่ดีที่สุด อันเป็นหนทางนำไปสู่การพ้นทุกข์ในที่สุด