ญาณัตถวิกเถราปทาน

ญาณัตถวิกเถราปทาน เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระเถระรูปหนึ่งผู้มีบุญญาธิการอันยิ่งใหญ่จากการสรรเสริญพระปัญญาคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยในอดีตชาติท่านเป็นฤาษีบำเพ็ญเพียรอยู่ในป่าแถบภูเขาหิมพานต์ วันหนึ่งท่านได้ทราบข่าวการอุบัติขึ้นของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะ จึงเดินทางด้วยความศรัทธาเพื่อเข้าเฝ้าและได้กล่าวสรรเสริญพระปัญญาธิคุณของพระพุทธองค์ด้วยความเลื่อมใสยิ่ง

หัวใจสำคัญของคำสรรเสริญนั้น ท่านได้เปรียบเทียบว่าพระปัญญาธิคุณของพระพุทธเจ้านั้นยากจะประมาณได้ เปรียบเสมือนการนำมหาสมุทรมาตวง หรือการวัดท้องฟ้าด้วยเชือกและนิ้วมือ ซึ่งไม่สามารถทำได้ฉันใด ปัญญา ศีล และความรู้แจ้งของพระพุทธองค์ก็ไม่สามารถวัดได้ฉันนั้น ด้วยเหตุแห่งการสรรเสริญพระพุทธเจ้าด้วยใจที่บริสุทธิ์ในครั้งนั้น พระพุทธเจ้าสุเมธะจึงได้พยากรณ์ถึงผลบุญที่ท่านจะได้รับ ดังนี้:

• ความสุขในสุคติภูมิ: จะได้เสวยทิพยสมบัติในสวรรค์ตลอด ๗๗ กัป
• ความเป็นใหญ่: จะได้เป็นท้าวสักกะเทวราช ๑,๐๐๐ ครั้ง และได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิอีกหลายร้อยครั้ง
• ปัญญาบารมี: ในทุกภพภูมิที่เกิด จะเป็นผู้มีปัญญาเฉียบแหลมและมีความสมบูรณ์พร้อมในทุกด้าน
• การบรรลุธรรม: ในอนาคตกาล (ยุคของพระโคตมพุทธเจ้า) ท่านจะได้ออกบวชและบรรลุเป็นพระอรหันต์ตั้งแต่อายุ ๗ ขวบ

บทสรุปของเรื่องแสดงให้เห็นถึงอานิสงส์อันไพศาลของการมีจิตเลื่อมใสในพระพุทธคุณ ท่านพระเถระกล่าวว่านับแต่ที่ท่านได้ทำกุศลในครั้งนั้น ท่านไม่เคยไปเกิดในทุคติภูมิเลย เสวยสุขในวัฏสงสารด้วยความมั่งคั่งและปัญญาที่ปราดเปรื่อง จนกระทั่งในภพชาติปัจจุบัน ท่านได้ทำกิจแห่งการบรรลุธรรมสำเร็จสิ้น กิเลสทั้งปวงถูกเผาผลาญจนหมดสิ้น ถือเป็นการกระทำตามคำสอนของพระพุทธเจ้าได้อย่างสมบูรณ์