มหากัจจายนเถราปทาน

มหากัจจายนเถראปทาน เป็นบทประพันธ์ประวัติและอดีตชาติของพระมhakaccāyana (พระมหากัจจายนะเถระ) ผู้ได้รับการยกย่องจากพระสัมมาสัมพุทธเจ้าว่าเป็นเอตทัคคะในด้านผู้จำแนกอธิบายธรรมที่ย่อให้พิสดาร โดยท่านได้กล่าวถึงเหตุการณ์ในอดีตชาติเมื่อแสนกัปก่อน ณ สมัยของพระปทุมุตตรสัมมาสัมพุทธเจ้า พระชินเจ้าผู้ประเสริฐ

ในกาลนั้น ท่านได้เกิดเป็นดาบสผู้แสวงหาความสงบในป่าหิมพานต์ ได้มีโอกาสเหาะผ่านไปเฝ้าพระพุทธเจ้าและสดับธรรมเทศนา รวมถึงได้เห็นพระพุทธองค์ทรงยกย่องพระสาวกรูปหนึ่งว่าเป็นเลิศในการจำแนกธรรมที่ย่อให้พิสดาร ดาบสผู้เป็นอดีตชาติจึงเกิดความเลื่อมใสอย่างยิ่ง ได้นำดอกไม้มาบูชาพระพุทธเจ้า และตั้งความปรารถนาที่จะบรรลุตำแหน่งอันเลิศนั้นในอนาคตกาล พระปทุมุตตรพุทธเจ้าทรงเล็งเห็นอนาคตและทรงพยากรณ์ว่า ในกัปที่แสนจากนี้ ดาบสผู้นี้จะได้เป็นสาวกของพระโคดมสัมมาสัมพุทธเจ้า มีนามว่า "พระกัจจายนะ" ผู้เป็นพุทธบุตรผู้มีปัญญามาก ทรงธรรม และมีความเชี่ยวชาญในการอธิบายธรรมอย่างลึกซึ้ง

ผลแห่งบุญจากการบูชาพระพุทธเจ้าในอดีตชาติ ทำให้ท่านได้รับอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ ดังนี้:

• ไม่เคยรู้จักทุคติ เสวยสุขอยู่ในภพภูมิของเทวดาและมนุษย์เท่านั้น
• เกิดในตระกูลสูง คือ ตระกูลกษัตริย์หรือพราหมณ์ ไม่เคยไปเกิดในตระกูลต่ำ
• ชาติปัจจุบัน เกิดในเมืองอุชเชนี เป็นบุตรของปุโรหิต มีนามว่า ติริฏิวัจฉะ และมารดาชื่อจันทิมา ต่อมาได้รับมอบหมายให้ไปทูลเชิญพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อได้เข้าเฝ้าและสดับธรรม จึงเกิดดวงตาเห็นธรรมและบรรลุพระอรหัตพร้อมบริวาร

ในตอนท้าย พระมหากัจจายนะเถระได้กล่าวสรุปถึงความสำเร็จในเส้นทางธรรมของตนว่า ท่านได้ทำลายกิเลuses ทั้งปวงสิ้นแล้ว ตัดเครื่องพันธนาการได้ดุจพญาช้าง บรรลุวิชชา 3 ปฏิสัมภิทา 4 วิโมกข์ 8 และอภิญญา 6 ทำตามคำสอนของพระศาสดาได้อย่างสมบูรณ์