ทุติยัชฌานปัญหาสูตร

ทุติยัชฌานปัญหาสูตร สังยุตตนิกาย SN40.2 เป็นส่วนหนึ่งของโมคคัลลานสังยุต ซึ่งรวบรวมพระสูตรที่ว่าด้วยการบำเพ็ญฌานของพระมหาโมคคัลลานะ พระสูตรนี้กล่าวถึงการเข้าถึงทุติยฌาน (ฌานที่สอง) ของท่านพระมหาโมคคัลลานะ

เรื่องราวเริ่มต้นเมื่อพระมหาโมคคัลลานะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด และเกิดความคิดคำนึงถึงทุติยฌานว่ามีลักษณะอย่างไร ท่านพิจารณาเห็นว่า ทุติยฌานนั้นเกิดขึ้นเพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ผู้ปฏิบัติบรรลุทุติยฌานที่มีความผ่องใสภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ

เมื่อท่านพระมหาโมคคัลลานะเข้าถึงทุติยฌานอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยวิตก (ความตรึก) ได้ปรากฏขึ้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงเสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์ และตรัสเตือนว่า "โมคคัลลานะ เธออย่าประมาททุติยฌาน จงดำรงจิตไว้ในทุติยฌาน จงทำจิตให้เป็นหนึ่งผุดขึ้นในทุติยฌาน จงตั้งจิตให้มั่นในทุติยฌาน"

ด้วยพุทธานุเคราะห์นี้ พระมหาโมคคัลลานะจึงสามารถดำรงจิตไว้ในทุติยฌานได้อย่างมั่นคงยิ่งขึ้น เพราะวิตกวิจารสงบระงับไปอย่างสมบูรณ์ ทำให้จิตมีความผ่องใสภายใน มีความเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ พระสูตรจบลงด้วยการกล่าวว่า หากจะกล่าวให้ถูกต้อง ควรกล่าวว่า พระมหาโมคคัลลานะเป็นพระสาวกที่พระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว ถึงความเป็นผู้รู้ยิ่งใหญ่.