อภิรูปนันทาเถริยาปทาน

อภิรูปนันทาเถริยาปทาน เป็นเรื่องราวและประวัติการบำเพ็ญบารมีของพระอภิรูปนันทาเถรี ในอดีตชาติ 91 กัปก่อน พระวิปัสสีสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้น พระนางได้เกิดในตระกูลใหญ่ที่มั่งคั่งในเมืองพันธุมดี ได้ฟังธรรมและถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ พร้อมทั้งได้ถวายฉัตรทองคำบูชาพระสถูปของพระศาสดา ด้วยผลบุญนี้ทำให้พระนางได้ไปเกิดในเทวโลก เสวยทิพยสมบัติมีความเป็นเลิศใน 10 ประการ เช่น รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส อายุ และวรรณะ เป็นต้น

ในชาติปัจจุบัน พระนางมาอุบัติในตระกูลเจ้าศากยะที่เมืองกบิลพัสดุ์ เป็นธิดาของพระเจ้าเขมกะนามว่า "นันทา" ผู้มีรูปโฉมงดงามเป็นที่เลื่องลือ จนทำให้เหล่ากษัตริย์ศากยะเกิดวิวาทกันเพราะความงาม พระบิดาจึงให้พระนางออกบวชเพื่อป้องกันมิให้เกิดหายนะ

• ความหลงในรูปกาย: แม้จะออกบวชแล้ว พระนางก็ยังมีความเย่อหยิ่งในรูปโฉมของตน หลีกเลี่ยงที่จะเข้าเฝ้าพระพุทธองค์เพราะกลัวจะทรงตำหนิเรื่องความงาม และไม่ยอมฟังคำสั่งสอน
• อุบายของพระศาสดา: พระพุทธองค์ทรงใช้อภิญญาเนรมิตหญิงสาวสวยราวกับนางอัปสรให้ค่อยๆ แก่ชราและตายลงตามลำดับ เมื่อพระอภิรูปนันทาเถรีได้เห็นภาพความไม่เที่ยงแท้ของสังขารนั้น ก็เกิดความสังเวชและเบื่อหน่ายในร่างกาย
• คำสอนหลัก: พระพุทธองค์ทรงสอนให้พระนางพิจารณาร่างกายนี้ว่าเป็นของไม่สะอาด เน่าเปื่อย มีแต่วัยเสื่อมลง เป็นสิ่งที่คนพาลยินดี แต่บัณฑิตย่อมเห็นตามความเป็นจริง ให้เจริญจิตในความไม่งาม (อสุภกรรมฐาน) จนจิตตั้งมั่น

ด้วยความไม่ประมาทและการพิจารณาโดยแยบคาย (โยนิโสมนสิการ) พระเถรีจึงได้บรรลุธรรม เห็นแจ้งกายนี้ทั้งภายในและภายนอก เกิดความเบื่อหน่ายคลายกำหนัด หลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง บรรลุอภิญญา 6 ปฏิสัมภิทา 4 และสิ้นอาวะสะอาสวะ เป็นพระอรหันต์ผู้ดับกิเลสได้สำเร็จ สมดังพุทธพจน์และคำสั่งสอนของพระศาสดา