อัฑฒกาสีเถริยาปทาน

อัฑฒกาสีเถริยาปทาน เป็นเรื่องราวของพระอัฑฒกาสีเถรี ที่แสดงให้เห็นถึงกฎแห่งกรรม ผลของการกระทำคำพูดที่ไม่เหมาะสมในอดีต และอานุภาพแห่งการปฏิบัติธรรมจนบรรลุธรรม โดยมีประเด็นสำคัญสรุปได้ดังนี้

• กรรมในอดีต: ในสมัยของพระกัสสปะสัมมาสัมพุทธเจ้า เธอเคยบวชเป็นภิกษุณีและประพฤติปฏิบัติธรรม แต่ด้วยจิตใจที่ขุ่นมัว เธอได้กล่าวคำด่าว่าภิกษุณีผู้หมดอาสวะแล้วว่า "นางโสเภณี" (คณิกา) ด้วยกรรมชั่วนี้ทำให้เธอต้องไปชดใช้กรรมในนรก และเศษกรรมนั้นยังส่งผลให้เกิดในตระกูลโสเภณีต้องตกเป็นทาสของผู้อื่นในหลายภหลายชาติ
• วิบากกรรมในชาติสุดท้าย: แม้ในชาติสุดท้ายจะเกิดในตระกูลเศรษฐี ณ แคว้นกาสี และมีความงามเลอเลิศราวกับนางอัปสร แต่ด้วยกำลังแห่งคำด่าในอดีต ทำให้เธอถูกบังคับให้ต้องกลายเป็นหญิงโสเภณีประจำเมืองคิริพจน์
• การกลับตัวและบรรลุธรรม: ต่อมาเธอได้มีโอกาสฟังพระสัทธรรมจากพระพุทธเจ้า ด้วยบุญบารมีที่สั่งสมมา จึงตัดสินใจออกบวชเป็นบรรพชิต และได้รับอุปสมบทด้วยอุบายวิธีพิเศษ (ดือตูปสampada) ระหว่างเดินทางไปเฝ้าพระพุทธองค์เนื่องจากมีพวกนักเลงดักรอทำร้าย
• ผลแห่งการหลุดพ้น: เธอสามารถทำลายกิเลสและสังสารวัฏได้สิ้นเชิง สิ้นสุดความเป็นหญิงโสเภณี บรรลุอภิญญา 6 และปฏิสัมภิทา 4 มีความเชี่ยวชาญในวิชชาต่างๆ เช่น ทิพยจักขุญาณ เจโตปริยญาณ และการระลึกชาติได้ ถือว่าได้ทำตามคำสอนของพระพุทธศาสนาอย่างสมบูรณ์