อัมพปาลีเถริยาปทาน

อัมพปาลีเถริยาปทาน เป็นบันทึกประวัติและวิบากกรรมในอดีตชาติของพระอัมพปาลีเถรี พระอรหันต์ผู้มีชื่อเสียงในสมัยพุทธกาล โดยท่านได้เล่าถึงเส้นทางแห่งการสร้างบารมีและผลกรรมที่เคยทำไว้ในอดีต ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงกฎแห่งกรรมได้อย่างชัดเจน

ใจความสำคัญของเรื่องราวแบ่งออกเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้:

• ชาติในอดีตและความปรารถนา: ในอดีตกาล พระนางเคยเกิดเป็นพระขนิษฐา (น้องสาว) ของพระพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ ได้ฟังธรรมด้วยจิตเลื่อมใส ทานมหาทาน และตั้งความปรารถนาอยากมีรูปสมบัติที่งดงาม
• วิบากกรรมจากการดูหมิ่นพระภิกษุณี: ต่อมาในยุคของพระพุทธเจ้าสิกขี พระนางเกิดในตระกูลพราหมณ์ เกิดความโกรธและได้กล่าววาจาดูหมิ่นภิกษุณีรูปหนึ่งด้วยถ้อยคำรุนแรงว่าเป็น “หญิงแพศยาและประพฤติอนาจาร”
• ผลของกรรมชั่ว: ด้วยบาปกรรมจากการด่าทอนั้น ทำให้พระนางต้องไปตกนรกได้รับความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส และเมื่อมาเกิดเป็นมนุษย์ต้องครองชีพเป็นหญิงงามเมือง (กณิกา) ถึงหมื่นชาติ เปรียบเสมือนการเสพพิษร้ายที่ตกค้าง
• การบรรลุธรรมในชาติปัจจุบัน: ต่อมาได้ประพฤติพรหมจรรย์ในศาสนาของพระกัสสปะสัมมาสัมพุทธเจ้า ส่งผลให้เคยไปเกิดในเทวโลก จนกระทั่งมาถึงชาติสุดท้ายบังเกิดอย่างอัศจรรย์ที่ต้นมะม่วง จึงได้ชื่อว่า “อัมพปาลี” ก่อนจะออกบวชในพระพุทธศาสนาของพระโคตมพุทธเจ้า จนบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ผู้ตัดกิเลสและอาสวะได้ทั้งหมด

คำสอนหลักและบทสรุป: พระอัมพปาลีเถรีได้สรุปท้ายที่สุดว่า ท่านเพียบพร้อมด้วยอภิญญา ปฏิสัมภิทาญาณ 4 และความรู้แจ้งในธรรมทั้งปวง เป็นธิดาผู้เกิดจากพระโอษฐ์ของพระพุทธเจ้า การบรรลุธรรมอันเป็นอมตะนี้เป็นเครื่องยืนยันว่า พระนางได้หลุดพ้นจากวัฏสงสารและสิ้นสุดการเวียนว่ายตายเกิดแล้วอย่างแท้จริง