ปุณณสูตร

ปุณณสูตร (สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค SN 35.88) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับท่านพระปุณณะ ซึ่งท่านพระปุณณะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคและกราบทูลขอให้พระองค์ทรงแสดงธรรมโดยย่อ เพื่อที่ท่านจะได้นำไปปฏิบัติอย่างเด็ดเดี่ยว ไม่ประมาท และอยู่แต่ผู้เดียว

พระพุทธเจ้าได้ทรงชี้แนะหลักธรรมสำคัญว่าด้วยเรื่องอายตนะ ๖ กล่าวคือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ ที่พึงรู้แจ้งทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ซึ่งล้วนเป็นสิ่งที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ และชวนให้กำหนัดยินดี พระองค์ทรงสอนว่า หากภิกษุยินดี เพลิดเพลิน และยึดติดในสิ่งเหล่านี้ ความเพลินก็จะเกิดขึ้น และเพราะความเพลินเกิดขึ้น ทุกข์จึงเกิดขึ้น ในทางกลับกัน หากภิกษุไม่ยินดี ไม่เพลิดเพลิน และไม่ยึดติดในสิ่งเหล่านั้น ความเพลินก็จะดับไป และเพราะความเพลินดับไป ทุกข์จึงดับไป

หลังจากได้รับโอวาทนี้แล้ว ท่านพระปุณณะได้กราบทูลว่าจะจาริกไปอยู่ยังชนบทชื่อสุนาปรันตะ ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงเตือนว่าชาวสุนาปรันตะเป็นคนดุร้ายและหยาบคาย อาจด่าว่าหรือทำร้ายได้ แต่ท่านพระปุณณะได้แสดงความมีสติปัญญาและความสงบใจอย่างลึกซึ้ง โดยกล่าวว่าจะพิจารณาว่าหากพวกเขาด่าว่า ก็ยังดีกว่าไม่ถูกประหารด้วยฝ่ามือ หรือหากถูกประหารด้วยฝ่ามือ ก็ยังดีกว่าไม่ถูกฟันด้วยศาสตรา และหากถูกฟันด้วยศาสตราจนตาย ก็จะถือว่าเป็นการพ้นจากร่างกายที่น่ารังเกียจนี้โดยไม่ต้องแสวงหาความตายด้วยตนเอง

พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญท่านพระปุณณะว่ามีจิตใจที่ฝึกฝนดีแล้ว และอนุญาตให้ไปตามอัธยาศัย ท่านพระปุณณะจึงได้จาริกไปยังสุนาปรันตชนบท และภายในพรรษานั้น ท่านได้ชักชวนอุบาสกอุบาสิกาประมาณ ๕๐๐ คนให้ตั้งมั่นในพระธรรม และท่านเองก็ได้บรรลุวิชชา ๓ และปรินิพพานในที่สุด เมื่อภิกษุทั้งหลายกราบทูลถามถึงคติของท่านพระปุณณะ พระพุทธเจ้าได้ตรัสยืนยันว่าท่านได้ปรินิพพานแล้ว