ปฐมัชฌานปัญหาสูตร

ปฐมัชฌานปัญหาสูตร (สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค SN 40.1) เป็นพระสูตรที่พระมหาโมคคัลลานะกล่าวแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี กรุงสาวัตถี.

ในพระสูตรนี้ พระมหาโมคคัลลานะเล่าว่า ครั้งหนึ่งขณะที่ท่านหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด ได้มีความคิดคำนึงเกิดขึ้นว่า "ปฐมฌานคืออะไร?" ท่านได้พิจารณาแล้วพบว่า ปฐมฌานคือการที่ภิกษุสงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน อันมีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่.

ขณะที่พระมหาโมคคัลลานะอยู่ด้วยวิหารธรรมนี้ สัญญามนสิการที่ประกอบด้วยกาม (อันหมายถึงนิวรณ์ 5 ประการ เช่น กามฉันทะ พยาบาท เป็นต้น) ได้เกิดขึ้นกับท่าน. ทันใดนั้น พระผู้มีพระภาคได้เสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์ และตรัสเตือนว่า "โมคคัลลานะ โมคคัลลานะ เธออย่าประมาทปฐมฌาน จงดำรงจิตไว้ในปฐมฌาน จงทำจิตให้เป็นหนึ่งผุดขึ้นในปฐมฌาน จงตั้งจิตไว้ให้มั่นในปฐมฌาน".

หลังจากได้รับพุทธโอวาทแล้ว พระมหาโมคคัลลานะก็ได้สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลาย บรรลุปฐมฌานอันมีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่. ท่านจึงกล่าวว่า หากใครจะกล่าวโดยชอบว่า "พระสาวกผู้ที่พระศาสดาทรงอนุเคราะห์แล้ว ถึงความเป็นผู้รู้ที่ยิ่งใหญ่" ก็พึงกล่าวถึงท่านได้โดยถูกต้อง. พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเจริญปฐมฌานและพระมหากรุณาธิคุณของพระพุทธเจ้าในการแนะนำสั่งสอนพระสาวก.