ตติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตร

ตติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตร (สังยุตตนิกาย SN 44.5) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างพระสารีบุตรและพระมหาโกฏฐิตะ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ใกล้กรุงพาราณสี สาระสำคัญของพระสูตรนี้เกี่ยวข้องกับประเด็นที่พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ปัญหาโลกุตตระ ๔ ประการ ได้แก่ ตถาคตยังคงมีอยู่หลังจากความตาย, ตถาคตไม่มีอยู่หลังจากความตาย, ตถาคตทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หลังจากความตาย, และตถาคตจะว่ามีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หลังจากความตาย.

พระมหาโกฏฐิตะได้สอบถามพระสารีบุตรถึงเหตุผลที่พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์ปัญหาเหล่านี้ พระสารีบุตรอธิบายว่า ความคิดหรือทิฏฐิเกี่ยวกับการดำรงอยู่ของตถาคตภายหลังความตายนั้น ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลที่ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยาก และตัณหาในรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ซึ่งรวมเรียกว่าขันธ์ ๕ กล่าวคือ ตราบใดที่บุคคลยังมีความยึดติด ผูกพัน และกำหนัดในขันธ์ ๕ อยู่ ก็ย่อมจะคิดพิจารณาถึงการมีอยู่หรือไม่มีอยู่ของตถาคตหลังจากความตาย.

ในทางกลับกัน พระสารีบุตรกล่าวว่า สำหรับบุคคลที่ปราศจากความกำหนัด ความพอใจ ความเพลิดเพลิน ความทะยานอยาก และตัณหาในขันธ์ ๕ แล้ว ทิฏฐิหรือความคิดที่ว่า "ตถาคตมีอยู่หลังจากความตาย" หรือ "ตถาคตไม่มีอยู่หลังจากความตาย" หรือ "ตถาคตทั้งมีอยู่และไม่มีอยู่หลังจากความตาย" หรือ "ตถาคตจะว่ามีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่หลังจากความตาย" นั้น ย่อมไม่เกิดขึ้น ด้วยเหตุนี้เอง พระผู้มีพระภาคจึงไม่ทรงพยากรณ์ปัญหาเหล่านี้ เพราะปัญหาเหล่านี้เป็นประเด็นที่เกิดขึ้นจากความยึดมั่นในขันธ์ ๕ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้บรรลุธรรมได้ละวางแล้ว.

สรุปคือ ตติยสารีปุตตโกฏฐิตสูตรเน้นย้ำว่าการยึดมั่นในขันธ์ ๕ เป็นต้นเหตุของคำถามเกี่ยวกับสภาพของตถาคตหลังปรินิพพาน และเมื่อละวางความยึดมั่นนั้นได้แล้ว คำถามเหล่านั้นก็จะหมดไปเอง.