ปฏาจาราเถริยาปทาน

ปฏาจาราเถริยาปทาน เป็นบันทึกประวัติและอุปทานของ พระปฏาจาราเถรี เอตทัคคะผู้เลิศกว่าด้วยผู้ทรงพระวินัย ในอดีตชาติ พระนางได้สะสมบุญญาธิการมาตั้งแต่สมัยพระปدุมุตตระพุทธเจ้า และได้รับพยากรณ์ว่าจะได้บรรลุเป็นพระสาวิกาผู้เลิศในศาสนาของพระสมณโคดมพุทธเจ้า ในกาลแห่งพระกัสสปะพุทธเจ้า พระนางเคยเกิดเป็นพระราชธิดาของพระเจ้ากิกิแห่งเมืองพาราณสี ได้สร้างบุญกุศลร่วมกับพระภิกษุณีและพระสาวิกาองค์สำคัญหลายรูป

ในชาติปัจจุบัน พระนางเกิดในตระกูลเศรษฐี ณ เมืองสาวัตถี เมื่อเติบโตได้หนีตามชายรับใช้ไปอยู่กินด้วยกันจนมีบุตรสองคน ระหว่างเดินทางกลับไปคลอดบุตรที่บ้านเดิม เกิดเหตุการณ์สะเทือนใจครั้งใหญ่:

• สามีถูกงูกัดเสียชีวิตระหว่างทาง
• บุตรคนเล็กถูกเหยี่ยวโฉบเอาไป ส่วนบุตรคนโตจมน้ำเสียชีวิตในแม่น้ำที่เชี่ยวกราก
• บิดา มารดา และพี่ชาย เสียชีวิตในกองเพลิงที่ไหม้บ้านเรือนพร้อมกัน

ความสูญเสียครั้งใหญ่หลวงทำให้พระนางวิกลจริตด้วยความโศกเศร้า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงมีพระมหากรุณาธิคุณตรัสเตือนสติด้วยธรรมะอันลึกซึ้งว่า ความตายเป็นธรรมดาของโลก ไม่มีญาติหรือบุตรคนใดสามารถเป็นที่พึ่งอันแท้จริงได้ พระนางได้ดวงตาเห็นธรรม บรรลุโสดาปัตติผล จากนั้นจึงขออุปสมบทและตั้งใจปฏิบัติจนได้บรรลุเป็น พระอรหันต์ ผู้เชี่ยวชาญในพระวินัย

คำสอนหลักและบทสรุป: พระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงสัจธรรมของชีวิตว่า ความพลัดพรากจากของรักเป็น ธรรมดาของโลก ความโศกเศร้าไม่สามารถเยียวยาความสูญเสียได้ มีเพียงการศึกษาธรรมะและการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานเท่านั้นที่จะนำไปสู่ความหลุดพ้น ตัดกิเลสและสังสารวัฏได้อย่างแท้จริง