สุเมธกถา

สุเมธกถา เป็นเรื่องราวการบำเพ็ญบารมีในอดีตชาติของพระโคตมพุทธเจ้า เมื่อครั้งยังเป็นดาบสชื่อ สุเมธ ในสมัยของพระทีปังกรพุทธเจ้า สุเมธดาบสได้พิจารณาเห็นความทุกข์ของการเวียนว่ายตายเกิด จึงตั้งปณิธานที่จะแสวงหา พระอมตธรรม เพื่อช่วยเหลือสัตว์โลกให้พ้นทุกข์ ท่านจึงตัดสินใจสละทรัพย์สมบัติมหาศาลและออกบวชเป็นฤาษีในป่าหิมพานต์ จนสำเร็จอภิญญาสมาบัติ

เมื่อพระทีปังกรพุทธเจ้าเสด็จผ่านมา สุเมธดาบสได้เห็นความงดงามและบุญญาธิการจึงขอทำบุญด้วยการนอนทอดกายลงบนพื้นโคลนเพื่อให้พระพุทธองค์และพระสาวกเสด็จผ่านไป พร้อมกับตั้งจิตอธิษฐานปรารถนา พระสัพพัญญุตญาณ (การตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า) พระทีปังกรพุทธเจ้าจึงได้ทรงพยากรณ์ว่า ในอนาคตกาลนับจากนี้ไปอีกสี่อสงไขยกับแสนกัป สุเมธดาบสผู้นี้จะได้เป็นพระพุทธเจ้าพระนามว่า โคตมะ

เพื่อบรรลุถึงความเป็นพระพุทธเจ้า สุเมธดาบสจึงได้ศึกษาและบำเพ็ญ ทศบารมี (บารมี 10 ประการ) อย่างมุ่งมั่น โดยเปรียบเทียบแต่ละบารมีด้วยอุปมาอุปไมยเพื่อให้เข้าถึงแก่นแท้ ได้แก่:

• ทานบารมี: การให้แบบไม่เหลือเยื่อใย เหมือนหม้อน้ำที่คว่ำปากลง
• ศีลบารมี: การรักษาศีลอย่างเคร่งครัด เหมือนจามรีที่รักขนหาง
• เนกขัมมบารมี: การออกจากกาม เหมือนนักโทษที่ต้องการพ้นจากคุก
• ปัญญาบารมี: การแสวงหาความรู้จากบัณฑิตเหมือนภิกษุเที่ยวบิณฑบาต
• วิริยบารมี: ความเพียรที่มั่นคงเหมือนราชสีห์
• ขันติบารมี: ความอดทนดุจแผ่นดินที่รองรับทุกสิ่ง
• สัจจบารมี: ความซื่อสัตย์ดุจยาที่เป็นทิพย์
• อธิษฐานบารมี: ความตั้งใจมั่นดุจภูเขาหินที่ไม่หวั่นไหว
• เมตตาบารมี: ความรักปรารถนาดีดุจน้ำที่ชำระล้างความสกปรก
• อุเบกขาบารมี: การวางใจเป็นกลางดุจตาชั่ง

การบำเพ็ญบารมีของสุเมธดาบสได้สร้างความอัศจรรย์สะเทือนเลื่อนลั่นไปทั่วหมื่นโลกธาตุ เป็นเครื่องยืนยันถึงความสำเร็จที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ทำให้มหาชนและเทพยดาทั้งหลายต่างแซ่ซ้องสรรเสริญในความเพียรพยายามอันยิ่งใหญ่นี้