กัณหทีปายนจริยา

เนื้อหาจาก กัณหทีปายนจริยา ในจริยาปิฎก หมวดสัจจปารมี แสดงถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ เมื่อครั้งเสวยพระชาติเป็น พระฤษีกัณหทีปายนดาบส ผู้บำเพ็ญเพียรตบะและรักษาศีลอย่างเคร่งครัด ทว่าในจิตใจกลับมีความเบื่อหน่าย (อรติ) ในการประพฤติพรหมจรรย์ลึกๆ เป็นเวลาถึงห้าสิบปีเศษ โดยที่ไม่มีผู้ใดล่วงรู้เลย

วันหนึ่ง มา ณพน้อย ซึ่งเป็นบุตรของพราหมณ์สหายเก่าที่มาเยี่ยมเยียน ได้เล่นซุกซนและเอามือไปสัมผัสถูกส่วนหัวของงูพิษที่กำลังโกรธ งูจึงกัดเด็กชายจนล้มลงหมดสติและนอนแน่นิ่งอยู่กับพื้น สร้างความโศกเศร้าเสียใจแก่บิดามารดาของเด็กเป็นอย่างยิ่ง พระโพธิสัตว์จึงเข้าไปปลอบโยนและตัดสินใจกระทำสัจจกิริยา ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในการช่วยเหลือชีวิตเด็กชาย โดยเปล่งวาจาสัตย์อ้างถึงความจริงใจในการประพฤติพรหมจรรย์ของตน ดังนี้:

• ช่วงเจ็ดวันที่ผ่านมา พระองค์ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยจิตใจที่เลื่อมใสและมุ่งหวังบุญ
• ตลอดเวลาห้าสิบปีเศษที่ผ่านมา แม้บางครั้งจิตใจจะมีความไม่ยินดี (ทำไปโดยไม่เต็มใจหรือฝืนใจ) แต่ก็ยังคงประพฤติปฏิบัติอยู่
• การกล่าวอ้างความจริงนี้ ขอให้พิษร้ายถูกทำลาย และขอให้เด็กชายยัญทัตฟื้นคืนชีพ

ทันทีที่กล่าวสัจจกิริยาจบลง พิษงูที่แล่นไปทั่วร่างก็พลันสงบลง เด็กชายยัญทัตได้สติฟื้นคืนขึ้นมาอย่างไร้โรคภัยเบียดเบียน เหตุการณ์นี้ทำให้พระโพธิสัตว์ทรงตระหนักถึงอานุภาพอันยิ่งใหญ่ของการกล่าวคำสัตย์ พระองค์จึงทรงสรุปว่า สัจจบารมี หรือความสัตย์จริงนี้ เป็นคุณธรรมอันสูงสุดที่ไม่มีสิ่งใดเสมอเหมือน และเป็นเครื่องมือสำคัญในการช่วยเหลือเกื้อกูลเพื่อนมนุษย์ให้พ้นจากความทุกข์ภัย