สหัมปติพรหมสูตร

สหัมปติพรหมสูตร (สังยุตตนิกาย SN 48.57) เป็นพระสูตรที่กล่าวถึงเหตุการณ์ภายหลังการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าไม่นาน ขณะที่พระองค์ประทับอยู่ ณ ต้นอชปาลนิโครธ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ตำบลอุรุเวลา.

ในขณะที่ทรงหลีกเร้นอยู่ในที่สงัด พระผู้มีพระภาคทรงรำพึงถึงธรรมสำคัญที่นำไปสู่ความหลุดพ้น นั่นคือ “อินทรีย์ ๕ ประการ” พระองค์ทรงดำริว่า อินทรีย์ ๕ ประการที่บุคคลเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด อินทรีย์ ๕ ประการนั้นได้แก่ สัทธินทรีย์ (อินทรีย์คือศรัทธา), วิริยินทรีย์ (อินทรีย์คือความเพียร), สตินทรีย์ (อินทรีย์คือสติ), สมาธินทรีย์ (อินทรีย์คือสมาธิ), และปัญญินทรีย์ (อินทรีย์คือปัญญา).

ท้าวสหัมบดีพรหม ซึ่งทราบความรำพึงในพระหทัยของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว ได้หายวับไปจากพรหมโลกแล้วมาปรากฏตรงพระพักตร์ของพระพุทธองค์ในทันที เปรียบเสมือนบุรุษผู้มีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า. ท้าวสหัมบดีพรหมได้กราบทูลยืนยันพระดำริของพระพุทธเจ้าว่า “ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า เรื่องนี้เป็นอย่างนั้น อินทรีย์ ๕ ประการนี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด”.

จากนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมได้กล่าวถึงประสบการณ์ในอดีตของตนเองว่า ในสมัยพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า ท่านเคยเป็นภิกษุชื่อว่า "สหกะ" ด้วยการเจริญและทำให้อินทรีย์ ๕ ประการนี้มากแล้ว ทำให้ท่านคลายกามฉันทะในกามทั้งหลาย หลังจากการตาย ร่างกายแตกทำลาย ก็ได้ไปเกิดในสุคติพรหมโลก และเป็นที่รู้จักกันในนาม "ท้าวสหัมบดีพรหม". ท่านจึงยืนยันอีกครั้งว่า "ข้าพระองค์รู้ ข้าพระองค์เห็นข้อที่อินทรีย์ ๕ ประการที่บุคคลเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมหยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นเบื้องหน้า มีอมตะเป็นที่สุด".

พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการเจริญอินทรีย์ ๕ ในการนำไปสู่การบรรลุอมตธรรม คือ พระนิพพาน.