กกจูปมสูตร

กกจูปมสูตร หรือพระสูตรว่าด้วยอุปมาด้วยเลื่อย (MN21) เป็นพระสูตรสำคัญในมัชฌิมนิกาย พระไตรปิฎก ที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดภิกษุโมลิยผัคคุนะ ณ พระวิหารเชตวัน กรุงสาวัตถี ซึ่งประเด็นเริ่มต้นมาจากการที่พระโมลิยผัคคุนะอยู่คลุกคลีกับภิกษุณีเกินควร และแสดงความไม่พอใจอย่างรุนแรงเมื่อมีภิกษุรูปอื่นติเตียนภิกษุณีเหล่านั้น หรือเมื่อตนเองถูกติเตียนต่อหน้าภิกษุณี

พระพุทธองค์ทรงเรียกพระโมลิยผัคคุนะมาตักเตือนและทรงให้โอวาทถึงการวางใจที่ถูกต้อง เมื่อเผชิญกับคำพูดหรือการกระทำที่ไม่พึงปรารถนา พระองค์ทรงสอนว่า ไม่ว่าผู้อื่นจะกล่าววาจาอย่างไร จะเป็นคำจริงหรือไม่จริง ไพเราะหรือไม่ไพเราะ มีประโยชน์หรือไม่ มีจิตเมตตาหรือไม่ก็ตาม จิตของเราต้องไม่แปรปรวน ไม่เปล่งวาจาหยาบคาย แต่พึงตั้งเมตตาจิตแผ่ไปให้บุคคลนั้น และแผ่เมตตาจิตอันไพบูลย์ไปทั่วโลก โดยปราศจากเวรและพยาบาท

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือ "อุปมาด้วยเลื่อย" ซึ่งเป็นคำสอนที่แสดงถึงการอดทนขั้นสูงสุด พระพุทธองค์ตรัสว่า "แม้โจรผู้มีความประพฤติต่ำช้า จะเอาเลื่อยที่มีที่จับสองข้างเลื่อยอวัยวะน้อยใหญ่ของพวกเธอ แม้ในเหตุนั้น ภิกษุหรือภิกษุณีรูปใดมีใจคิดร้ายต่อโจรเหล่านั้น ภิกษุหรือภิกษุณีรูปนั้นไม่ชื่อว่าเป็นผู้ทำตามคำสั่งสอนของเรา" ในสถานการณ์เช่นนี้ พึงฝึกตนว่า "จิตของเราจักไม่แปรปรวน เราจักไม่เปล่งวาจาลามก เราจักอนุเคราะห์ผู้อื่นด้วยสิ่งที่เป็นประโยชน์ เราจักมีเมตตาจิต ไม่มีโทสะภายใน"

พระสูตรนี้ยังได้ยกอุปมาอื่น ๆ ประกอบ เช่น แผ่นดินที่ไม่แสดงความขุ่นเคืองแม้ถูกทิ้งของไม่สะอาด แม่น้ำคงคาที่ไม่อาจถูกเผาให้ร้อนได้ง่าย หรือถุงหนังสัตว์ที่ไม่กระเพื่อมไหวเมื่อถูกตี เพื่อเน้นย้ำถึงความมั่นคงของจิตใจที่พึงบำเพ็ญ โดยสรุป กกจูปมสูตรสอนให้ฝึกฝนเมตตาธรรม ความอดทน และความไม่พยาบาทอย่างถึงที่สุด แม้ในยามที่ถูกเบียดเบียนอย่างแสนสาหัส เพื่อความเป็นอยู่ผาสุกในระยะยาว