ทุติยอานันทสูตร

ทุติยอานันทสูตร (SN 54.14) เป็นพระสูตรที่ปรากฏในสังยุตตนิกาย หมวดอานาปานสังยุตต์ หรือพระสูตรที่ว่าด้วยลมหายใจเข้าออก ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบพระอานนท์ โดยเน้นย้ำถึงกระบวนการปฏิบัติธรรมอันเป็นลำดับขั้น เพื่อนำไปสู่การรู้แจ้งและหลุดพ้น

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เริ่มต้นด้วยพระอานนท์ทูลถามพระพุทธองค์ว่า มีสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เมื่อเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยังสิ่งสี่ประการให้บริบูรณ์ และสิ่งสี่ประการนั้น เมื่อเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยังสิ่งเจ็ดประการให้บริบูรณ์ และสิ่งเจ็ดประการนั้น เมื่อเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยังสิ่งสองประการให้บริบูรณ์ได้หรือไม่

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสตอบว่า มีสิ่งนั้นอยู่ คือ "สมาธิอันเกิดจากสติกำหนดลมหายใจเข้าออก" (อานาปานสติภาวนา) เมื่อได้รับการเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยัง "สติปัฏฐานสี่" ให้บริบูรณ์ สติปัฏฐานสี่ ได้แก่ การตั้งสติกำหนดรู้กาย เวทนา จิต และธรรม ตามที่เป็นจริง

จากนั้น สติปัฏฐานสี่ เมื่อได้รับการเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยัง "โพชฌงค์เจ็ด" ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์เจ็ด คือ ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ ได้แก่ สติ ธัมมวิจยะ วิริยะ ปีติ ปัสสัทธิ สมาธิ และอุเบกขา

และในที่สุด โพชฌงค์เจ็ด เมื่อได้รับการเจริญและทำให้มากแล้ว ย่อมยัง "วิชชาและวิมุตติ" ให้บริบูรณ์ วิชชา คือ ความรู้แจ้ง ส่วนวิมุตติ คือ ความหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง ซึ่งหมายถึงการบรรลุอรหัตตผล

พระสูตรนี้จึงแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการเจริญอานาปานสติ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาสติปัฏฐาน โพชฌงค์ และนำไปสู่จุดสูงสุดของการปฏิบัติ คือ การบรรลุวิชชาและวิมุตติอันเป็นเป้าหมายในพระพุทธศาสนา