ปฐมอานันทสูตร

ปฐมอานันทสูตรในสังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค ว่าด้วยเวทนา เป็นพระสูตรที่ท่านพระอานนท์เข้าไปทูลถามพระผู้มีพระภาคเกี่ยวกับเวทนาอย่างละเอียด เพื่อให้เข้าใจถึงธรรมชาติ การเกิด การดับ และแนวทางปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในชีวิต

พระอานนท์กราบทูลถามถึงจำนวนเวทนา ความเกิดขึ้นแห่งเวทนา ความดับแห่งเวทนา ปฏิปทาที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา คุณของเวทนา โทษของเวทนา และเครื่องสลัดออกจากเวทนา พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า เวทนามี ๓ ประการ คือ สุขเวทนา (ความรู้สึกสุขสบาย), ทุกขเวทนา (ความรู้สึกทุกข์ทรมาน) และอทุกขมสุขเวทนา (ความรู้สึกไม่สุขไม่ทุกข์) เวทนาเหล่านี้เกิดขึ้นเพราะผัสสะ (การกระทบ) เป็นปัจจัย และย่อมดับไปเพราะผัสสะดับไป

ปฏิปทาที่ทำให้ถึงความดับแห่งเวทนา คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) จนถึง สัมมาสมาธิ (ความตั้งใจมั่นชอบ) ส่วนคุณของเวทนานั้น คือ ความสุขโสมนัสที่อาศัยเวทนาเกิดขึ้น แต่โทษของเวทนาคือความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันไปเป็นธรรมดา วิธีการที่จะสลัดออกจากเวทนาได้คือการกำจัดและละฉันทราคะ (ความพอใจรักใคร่) ในเวทนาเหล่านั้น

นอกจากนี้ พระพุทธองค์ยังทรงแสดงถึงความดับไปและการระงับไปของสังขารตามลำดับ ซึ่งรวมถึงวาจา สัญญา และเวทนา ที่ดับไปเมื่อเข้าปฐมฌานจนถึงสัญญาเวทยิตนิโรธ และสำหรับภิกษุผู้สิ้นอาสวะแล้ว ราคะ โทสะ โมหะ ย่อมดับไปและระงับไปโดยสิ้นเชิง ซึ่งเป็นสภาวะแห่งความสงบอย่างแท้จริง