ปฐมผลสูตร

ปฐมผลสูตร (สังยุตตนิกาย SN 54.4) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงถึงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ของการเจริญอานาปานสติ (สติกำหนดลมหายใจเข้าออก) ซึ่งเมื่อได้รับการพัฒนาและทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมากและมีอานิสงส์มาก พระองค์ทรงอธิบายว่า การเจริญอานาปานสตินั้น ภิกษุพึงไปยังป่า โคนไม้ หรือเรือนว่างเปล่า แล้วนั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก

ในการปฏิบัติ ภิกษุจะกำหนดรู้ลมหายใจเข้าและออก โดยมีสติรู้ชัดถึงลมหายใจยาว ลมหายใจสั้น ฝึกรู้กายสังขาร (ลมหายใจ) ให้สงบระงับ ฝึกรู้ปีติ สุข จิตสังขาร และการระงับจิตสังขาร นอกจากนี้ยังฝึกกำหนดรู้จิต ให้จิตแช่มชื่น ให้จิตตั้งมั่น ให้จิตหลุดพ้น และสุดท้ายคือฝึกหายใจเข้าออกโดยพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง พิจารณาเห็นความคลายกำหนัด พิจารณาเห็นความดับ และพิจารณาเห็นความสละคืน

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเน้นย้ำว่า การเจริญอานาปานสติที่พัฒนาและทำให้มากด้วยวิธีนี้ ย่อมมีผลมากและมีอานิสงส์มาก และเมื่อเจริญอานาปานสติเช่นนี้แล้ว ผู้ปฏิบัติย่อมหวังผลได้สองประการคือ การตรัสรู้ในปัจจุบัน หรือหากยังเหลืออุปาทิอยู่ ก็จะบรรลุเป็นพระอนาคามี (ผู้ไม่กลับมาเกิดอีกในกามภพ) ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสำคัญและคุณค่าสูงสุดของการเจริญสติในการกำหนดลมหายใจ เพื่อความหลุดพ้นจากทุกข์.