ปฐมวรรค

ในพระสูตรปฐมวรรค (AN 1.296-305) นี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมอันเป็นหัวใจสำคัญแห่งการปฏิบัติ โดยทรงเน้นย้ำว่ามีธรรมะอยู่เพียง สิ่งเดียว เท่านั้น เมื่อได้รับการเจริญและอบรมอย่างต่อเนื่อง จะนำไปสู่ผลลัพธ์อันประเสริฐสูงสุด คือ ความเบื่อหน่าย (นิพพิทา) ต่อสังขาร, ความคลายกำหนัด (วิราคะ), ความดับทุกข์ (นิโรธ), ความสงบ (อุปสมะ), ความรู้ยิ่ง (อภิญญา), ความรู้พร้อม (สัมโพธะ) และ พระนิพพาน ซึ่งคือความดับสนิทแห่งกองทุกข์

ธรรมะอันเป็น สิ่งเดียว ที่ทรงตรัสถึงนั้น มิได้หมายถึงเพียงสิ่งเดียวโดด ๆ แต่เป็นการเน้นย้ำถึงกลุ่มของอนุสสติและสติภาวนาอันเป็นหนทางสู่การบรรลุธรรมอันเดียวกัน ซึ่งเมื่อรวมกันแล้วมี 10 ประการ ดังนี้:

• พุทธานุสสติ: การระลึกถึงพระพุทธเจ้า ผู้ทรงคุณอันประเสริฐ
• ธัมมานุสสติ: การระลึกถึงพระธรรม ที่ทรงแสดงไว้ดีแล้ว
• สังฆานุสสติ: การระลึกถึงพระสงฆ์ ผู้ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบ
• สีลานุสสติ: การระลึกถึงศีลที่ตนเองรักษาและมีอยู่
• จาคานุสสติ: การระลึกถึงการบริจาคทาน ที่ตนเองได้กระทำด้วยใจกว้างขวาง
• เทวตานุสสติ: การระลึกถึงคุณธรรมของเทวดา ที่เป็นเหตุให้ได้ไปเกิดเป็นเทวดา
• อานาปานสติ: การมีสติกำหนดลมหายใจเข้าออก
• มรณัสสติ: การมีสติระลึกถึงความตาย ที่เป็นของไม่เที่ยงแท้
• กายคตาสติ: การมีสติกำหนดพิจารณากาย ให้เห็นตามความเป็นจริง
• อุปสมานุสสติ: การระลึกถึงความสงบแห่งพระนิพพาน

พระสูตรนี้จึงชี้ให้เห็นว่า การปฏิบัติเหล่านี้ ไม่ว่าจะเป็นการระลึกถึงคุณอันประเสริฐของพระรัตนตรัย การรักษาศีล การให้ทาน การพิจารณาสังขาร หรือการเจริญสมาธิภาวนา ล้วนเป็นหนทางอันเอก ที่จะนำพาผู้ปฏิบัติให้พ้นจากห้วงทุกข์ และเข้าถึง พระนิพพาน อันเป็นบรมสุขสูงสุดได้ในที่สุด ด้วยการเพียรเจริญและอบรมธรรมะเพียงสิ่งเดียวนี้อย่างต่อเนื่อง