มหาโคปาลสูตร

มหาโคปาลสูตร (MN33) ในพระไตรปิฎก มัชฌิมนิกาย เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงใช้อุปมาเรื่องการเลี้ยงโค เพื่ออธิบายถึงคุณสมบัติ ๑๑ ประการของภิกษุ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญต่อการเจริญงอกงาม หรือความเสื่อมในพระธรรมวินัยนี้ โดยเปรียบเทียบกับนายโคบาลทั้งดีและไม่ดี

พระพุทธองค์ทรงเริ่มด้วยการกล่าวถึง นายโคบาลผู้ไม่ดี ๑๑ ประการ ที่ทำให้ฝูงโคไม่เจริญ ได้แก่ การไม่รู้จักรูปโค, ไม่ฉลาดในลักษณะโค, ไม่กำจัดไข่เหาหรือไข่แมลงวัน, ไม่ปิดบังแผล, ไม่สุมควันไล่แมลง, ไม่รู้จักท่าน้ำ, ไม่รู้ว่าโคดื่มน้ำแล้ว, ไม่รู้ทาง, ไม่ฉลาดในที่หากิน, รีดนมจนหมด และไม่บูชาโคพ่อฝูง คุณสมบัติเหล่านี้เปรียบได้กับ ภิกษุผู้ไม่สามารถเจริญในธรรมวินัย ซึ่งได้แก่ การไม่เข้าใจรูปและอรูปตามความเป็นจริง, ไม่เข้าใจเรื่องกรรมและการเป็นทายาทแห่งกรรม, ไม่ละอกุศลวิตกที่เกิดขึ้น, ไม่สำรวมอินทรีย์ทั้ง ๖ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ), ไม่แสดงธรรมที่ได้ยินได้เรียนมา, ไม่สอบถามท่านผู้เป็นเถระให้หายสงสัย, ไม่ยินดีในธรรมที่ได้ฟัง, ไม่รู้แจ้งอริยมรรคมีองค์ ๘, ไม่ฉลาดในสติปัฏฐาน ๔, รับปัจจัยสี่เกินควร และไม่เคารพภิกษุผู้เถระ

ในทางตรงกันข้าม พระพุทธองค์ยังได้ตรัสถึง นายโคบาลผู้ดี ๑๑ ประการ ที่ทำให้ฝูงโคเจริญ ซึ่งเปรียบได้กับ ภิกษุผู้มีคุณสมบัติ ๑๑ ประการ ได้แก่ การเข้าใจรูปและอรูป, เข้าใจเรื่องกรรม, กำจัดอกุศลวิตก, สำรวมอินทรีย์, แสดงธรรม, สอบถามผู้รู้, ยินดีในธรรมที่ได้ฟัง, รู้แจ้งอริยมรรคมีองค์ ๘, ฉลาดในสติปัฏฐาน ๔, รู้จักประมาณในการรับปัจจัย และเคารพภิกษุผู้เถระ คุณสมบัติเหล่านี้ล้วนเป็นแนวทางให้ภิกษุเจริญก้าวหน้าในพระธรรมวินัย มีความงอกงามไพบูลย์ นำไปสู่การบรรลุธรรมได้โดยสมบูรณ์