เจโตขีลสูตร

เจโตขีลสูตร หรือ มัชฌิมนิกายที่ ๑๖ ว่าด้วย "ตะปูตรึงใจ" เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเชตวัน เมืองสาวัตถี โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับการขจัดอุปสรรคทางใจที่ขัดขวางความก้าวหน้าในการปฏิบัติธรรม.

พระพุทธองค์ตรัสว่า เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งจะไม่ละ "ตะปูตรึงใจ ๕ ประการ" และไม่ถอน "เครื่องผูกพันใจ ๕ ประการ" แล้วจะถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ในพระธรรมวินัยนี้ได้. ในทางตรงกันข้าม หากภิกษุละและถอนสิ่งเหล่านี้ได้ จิตย่อมน้อมไปเพื่อความเพียรเผากิเลส เพื่อความประกอบเนืองๆ เพื่อความทำติดต่อ และเพื่อความเพียรที่ตั้งมั่น ซึ่งจะนำไปสู่ความเจริญในธรรม.

ตะปูตรึงใจ ๕ ประการ ได้แก่ ความสงสัย เคลือบแคลง ไม่ปลงใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสใน ๑. พระศาสดา ๒. พระธรรม ๓. พระสงฆ์ ๔. สิกขา (ข้อที่จะต้องศึกษา) และ ๕. การเป็นผู้โกรธเคือง ไม่พอใจ มีจิตถูกโทสะกระทบกระเทือน มีใจแข็งกระด้างในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย.

ส่วนเครื่องผูกพันใจ ๕ ประการ ได้แก่ การที่ภิกษุยังไม่ปราศจากความกำหนัดยินดี ความพอใจ ความรัก ความกระหาย ความเร่าร้อน และความทะยานอยากใน ๑. กามทั้งหลาย ๒. กาย ๓. รูป ๔. การฉันอาหารจนอิ่มแล้วประกอบความสุขในการนอน การเอน การหลับ และ ๕. การประพฤติพรหมจรรย์โดยมีความปรารถนาที่จะเป็นเทพองค์ใดองค์หนึ่ง.

พระองค์ทรงเปรียบเทียบภิกษุที่ละตะปูตรึงใจและถอนเครื่องผูกพันใจได้แล้ว เหมือนแม่ไก่ที่กกไข่ฟักอย่างดี แม้ไม่มีความปรารถนาว่าลูกไก่พึงเจาะทำลายเปลือกไข่ออกมาโดยสวัสดี แต่ลูกไก่เหล่านั้นก็ย่อมเจาะทำลายเปลือกไข่ออกมาได้โดยสวัสดี ฉันใด ภิกษุนั้นก็ย่อมเป็นผู้ควรแก่ความเบื่อหน่าย ควรแก่การตรัสรู้ และควรแก่การบรรลุธรรมอันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม ฉันนั้น.