อัญญติตถิยสูตร

พระอัญญติตถิยสูตร (อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ๓.๖๘) บันทึกคำสอนของพระพุทธเจ้าที่ทรงตอบคำถามของเหล่าภิกษุ ซึ่งทูลขอให้พระองค์ทรงชี้แจงแนวทางในการตอบคำถามจากนักบวชนอกศาสนา หากพวกเขามาสอบถามเกี่ยวกับ โลภะ โทสะ โมหะ ว่าสิ่งเหล่านี้แตกต่างกันอย่างไร รวมถึงเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดและดับไป ซึ่งพระองค์ได้ทรงอธิบายอย่างละเอียด

เมื่อนักบวชนอกศาสนาถามถึงความแตกต่างของกิเลสทั้งสาม พระพุทธองค์ทรงสอนให้ตอบว่า:

• โลภะ (ความโลภ): มีโทษไม่มากนัก แต่จางคลายช้า
• โทสะ (ความโกรธ): มีโทษมาก แต่จางคลายเร็ว
• โมหะ (ความหลง): มีโทษมาก และจางคลายช้า

ส่วนสาเหตุที่ทำให้กิเลสเหล่านี้เกิดขึ้นและเจริญงอกงามนั้น พระพุทธองค์ทรงชี้แจงดังนี้:

• โลภะ: เกิดจากการใส่ใจโดยไม่แยบคายใน สุภนิมิต (อารมณ์ที่น่าพึงพอใจ น่ารักใคร่ สวยงาม)
• โทสะ: เกิดจากการใส่ใจโดยไม่แยบคายใน ปฏิฆนิมิต (อารมณ์ที่เป็นที่ตั้งแห่งความขัดเคือง)
• โมหะ: เกิดจากการ อโยนิโสมนสิการ (การใส่ใจโดยไม่แยบคาย)

ในทางกลับกัน สาเหตุที่ทำให้กิเลสเหล่านี้ไม่เกิดขึ้น หรือหากเกิดขึ้นแล้วย่อมถูกละได้นั้น พระพุทธองค์ทรงสอนให้ตอบว่า:

• โลภะ: เกิดจากการใส่ใจโดยแยบคายใน อสุภนิมิต (อารมณ์ที่ไม่งาม ไม่น่าพึงพอใจ)
• โทสะ: เกิดจากการใส่ใจโดยแยบคายใน เมตตาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งใจด้วยเมตตา)
• โมหะ: เกิดจากการ โยนิโสมนสิการ (การใส่ใจโดยแยบคาย)

พระสูตรนี้จึงเป็นคำสอนหลักที่สำคัญในการทำความเข้าใจลักษณะเฉพาะของกิเลสทั้งสามประการ และชี้ให้เห็นถึงเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดและดับไป ซึ่งเป็นแนวทางปฏิบัติเพื่อให้ผู้ศรัทธาสามารถละกิเลสและเจริญปัญญาได้อย่างถูกต้องตามหลักพระพุทธศาสนา.