จูฬนิกาสูตร

พระสูตรนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อพระอานนท์กราบทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า พระองค์จะทรงเปล่งพระสุรเสียงให้ได้ยินไปไกลเพียงใด โดยเปรียบเทียบกับพระอภิภู ซึ่งเป็นสาวกของพระพุทธเจ้าสิขี ที่สามารถทำให้เสียงของท่านได้ยินไปทั่วพันโลกธาตุ พระผู้มีพระภาคตรัสตอบในตอนแรกว่า "เป็นสาวก อานนท์ พระตถาคตนั้นหาประมาณมิได้"

เมื่อพระอานนท์ทูลถามอีกครั้ง พระผู้มีพระภาคจึงทรงอธิบายถึงระบบจักรวาล โดยแบ่งออกเป็น ๓ ระดับ:

• พันโลกธาตุ (galaxy): โลกธาตุระดับเล็ก ประกอบด้วยดวงจันทร์ ๑,๐๐๐ ดวง, ดวงอาทิตย์ ๑,๐๐๐ ดวง, เขาพระสุเมรุ ๑,๐๐๐ ลูก, ทวีป ๔,๐๐๐ แห่ง (ชมพูทวีป, อปรโคยานทวีป, อุตรกุรุทวีป, ปุพพวิเทหทวีป) มหาสมุทร ๔,๐๐๐ แห่ง และภพภูมิของเทพเจ้าต่างๆ อีก ๑,๐๐๐ แห่ง (เช่น เทพชั้นจาตุมหาราชิกา, ดาวดึงส์, ยามา, ดุสิต, นิมมานรดี, ปรนิมมิตวสวัตดี).
• ล้านโลกธาตุ (galactic cluster): โลกธาตุขนาดกลาง ซึ่งประกอบด้วย ๑,๐๐๐ พันโลกธาตุ.
• มหาโลกธาตุ (galactic supercluster): โลกธาตุขนาดใหญ่ ซึ่งประกอบด้วย ๑,๐๐๐ ล้านโลกธาตุ.

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า หากทรงประสงค์ พระตถาคตสามารถทรงเปล่งพระสุรเสียงให้ได้ยินไปทั่วทั้งมหาโลกธาตุ หรือไกลเท่าที่ทรงต้องการได้ โดยมีวิธีการคือ ทรงทำให้มหาโลกธาตุนั้นเต็มไปด้วยรัศมีก่อน จากนั้นจึงทรงเปล่งพระสุรเสียงให้หมู่สัตว์ทั้งหลายได้ยิน พระอานนท์แสดงความยินดีในอานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระศาสดา

แต่เมื่อพระอานนท์กล่าวเช่นนั้น พระอุทายีได้ถามพระอานนท์ว่า "คุณอานนท์ การที่พระศาสดามีฤทธิ์มีอานุภาพเช่นนี้ มีประโยชน์อะไรแก่ท่านเล่า?" พระพุทธองค์จึงตรัสตอบพระอุทายีเพื่อปกป้องพระอานนท์ว่า "ไม่ใช่เช่นนั้น อุทายี ไม่ใช่เช่นนั้น! หากอานนท์จะตายไปโดยยังไม่ปราศจากความโลภ (ยังไม่หมดกิเลส) เขาก็จะครองความเป็นพระราชาแห่งเทพเจ้าถึง ๗ ชาติ หรือเป็นพระราชาแห่งชมพูทวีป ๗ ชาติ ด้วยความมั่นคงแห่งศรัทธาในจิตใจของเขา อย่างไรก็ตาม พระอานนท์จักปรินิพพานโดยสิ้นเชิงในชีวิตนี้เอง" ซึ่งแสดงให้เห็นถึงคุณธรรมอันประเสริฐและอนาคตอันรุ่งโรจน์ในทางธรรมของพระอานนท์.