เสกขสูตร

พระสูตรเสกขสูตร (an3.85) นี้กล่าวถึงเรื่องราวเมื่อพระภิกษุรูปหนึ่งได้เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วกราบทูลถามถึงความหมายของคำว่า "ผู้ศึกษา" หรือ "เสกขะ" ว่าหมายถึงอะไรและมีการจำกัดความอย่างไร

พระพุทธองค์ได้ตรัสตอบว่า ที่เรียกว่า "ผู้ศึกษา" ก็เพราะผู้นั้นกำลัง "ศึกษา" หรือ "ฝึกฝน" ตนเองอยู่ โดยการฝึกฝนนั้นประกอบด้วยการศึกษาในสิ่งสำคัญ 3 ประการ ได้แก่:

• อธิศีล (ศีลอันยิ่ง): การฝึกฝนตนให้ตั้งมั่นอยู่ในศีลที่บริสุทธิ์และงดงามยิ่งขึ้น เพื่อเป็นรากฐานแห่งการปฏิบัติที่ดีงาม.
• อธิจิต (จิตอันยิ่ง): การฝึกฝนพัฒนาจิตใจให้มีความสงบ ตั้งมั่น เจริญสมาธิ จนเกิดกำลังในการพิจารณาธรรม.
• อธิปัญญา (ปัญญาอันยิ่ง): การฝึกฝนอบรมตนให้เกิดปัญญาที่หยั่งรู้เห็นแจ้งในสัจธรรมตามความเป็นจริง เพื่อนำไปสู่การละคลายกิเลส.

พระพุทธองค์ทรงย้ำว่า ด้วยการฝึกฝนตนในอธิศีล อธิจิต และอธิปัญญาเช่นนี้เอง ที่ทำให้บุคคลนั้นถูกเรียกว่า "ผู้ศึกษา"

เมื่อผู้ศึกษาได้ฝึกฝนตน เดินตาม มรรคอันตรง พวกเขาย่อมเริ่มรู้แจ้งถึง ความสิ้นสุด (แห่งทุกข์และกิเลส) และการตรัสรู้ย่อมตามมาในภพชาตินี้เอง

ท้ายที่สุด ย่อมเกิด ญาณหยั่งรู้ ขึ้นว่า ผู้นั้นหลุดพ้นแล้วด้วยการตรัสรู้ อันเกิดจากการสิ้นสุดแห่งสังโยชน์ทั้งปวง ความหลุดพ้นนี้เป็น ความหลุดพ้นอันไม่หวั่นไหว อย่างแท้จริง ผู้ศึกษาจึงเป็นผู้ที่กำลังดำเนินอยู่ในหนทางแห่งการปฏิบัติเพื่อบรรลุถึงความหลุดพ้นสูงสุดในชีวิตนี้เอง.