ภรัณฑุกาลามสูตร

ครั้งหนึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จจาริกไปในแคว้นโกศลจนถึงกรุงกบิลพัสดุ์ ฯพณฯ มหานามะ ศากยะ ได้ทราบข่าวจึงเข้าเฝ้าพระองค์ พระพุทธเจ้าทรงขอให้มหานามะจัดหาที่พักค้างคืนที่เหมาะสม มหานามะพยายามหาทั่วกรุงแต่ไม่พบสถานที่ที่เหมาะสม จึงกราบทูลเสนอว่ามีอาศรมของ ภรันฑุกาลามะ ซึ่งเคยเป็นสหายทางจิตวิญญาณของพระผู้มีพระภาคเจ้า มหานามะได้จัดเตรียมที่พักและน้ำล้างเท้าให้เรียบร้อย พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงเสด็จไปประทับ ณ อาศรมนั้น

เมื่อราตรีล่วงไป เช้าวันรุ่งขึ้น มหานามะได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าอีกครั้ง พระองค์จึงตรัสสอนเรื่อง ครู ๓ ประเภท ที่ปรากฏในโลก คือ:

• ครูประเภทที่ ๑ ผู้กล่าวถึงการรู้แจ้ง กามสุข โดยสมบูรณ์ แต่ไม่รู้แจ้งรูปและเวทนา
• ครูประเภทที่ ๒ ผู้กล่าวถึงการรู้แจ้ง กามสุข และ รูป โดยสมบูรณ์ แต่ไม่รู้แจ้งเวทนา
• ครูประเภทที่ ๓ ผู้กล่าวถึงการรู้แจ้ง กามสุข รูป และ เวทนา โดยสมบูรณ์

จากนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถามมหานามะว่า “ครูทั้งสามประเภทนี้มี จุดจบเหมือนกัน หรือ ต่างกัน?” ขณะนั้น ภรันฑุกาลามะ ได้กล่าวแทรกขึ้นถึงสามครั้งว่า “บอกว่า เหมือนกัน เถิด มหานามะ!” แต่พระพุทธเจ้าตรัสโต้ตอบถึงสามครั้งเช่นกันว่า “บอกว่า ต่างกัน เถิด มหานามะ!” เมื่อถูกพระพุทธเจ้าตำหนิต่อหน้ามหานามะถึงสามครั้ง ภรันฑุกาลามะจึงรู้สึกไม่สบายใจและตัดสินใจจากกรุงกบิลพัสดุ์ไปโดยไม่กลับมาอีกเลย

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความแตกต่างของแนวทางการสอนและ ผลลัพธ์สุดท้าย (จุดจบ) ที่แตกต่างกันของผู้สอนแต่ละประเภท โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเน้นย้ำถึงความสำคัญของการ รู้แจ้งโดยสมบูรณ์ ทั้งในเรื่องกามสุข รูป และเวทนา ซึ่งเป็นหนทางที่นำไปสู่การสิ้นสุดทุกข์อย่างแท้จริง ซึ่งเป็นคำสอนเฉพาะของพระพุทธเจ้า.