ทุติยอนุรุทธสูตร

พระสูตรทุติยอนุรุทธสูตรนี้บันทึกเรื่องราวของพระอนุรุทธะที่เข้าไปสนทนากับพระสารีบุตร

พระอนุรุทธะได้เล่าถึงประสบการณ์การปฏิบัติธรรมและพลังจิตที่ท่านมีว่า: “ข้าแต่ท่านสารีบุตร ด้วยทิพยจักษุที่บริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ข้าพเจ้ามองเห็นจักรวาลนับพัน กำลังความเพียรของข้าพเจ้าปรารภแล้วไม่ย่อหย่อน สติข้าพเจ้าตั้งมั่นไม่หลงลืม กายข้าพเจ้าสงบไม่กระสับกระส่าย จิตข้าพเจ้าตั้งมั่นเป็นสมาธิและรวมเป็นหนึ่งแล้ว แต่จิตของข้าพเจ้ายังไม่หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่น”

พระสารีบุตรจึงชี้แจงแก่พระอนุรุทธะว่า สิ่งที่ท่านกล่าวมานั้นคือลักษณะของกิเลสบางอย่างที่ยังเกาะเกี่ยวอยู่ แม้ท่านจะมีคุณธรรมและพลังจิตที่สูงส่งแล้วก็ตาม โดยจำแนกเป็นสามประการดังนี้:

• เมื่อท่านกล่าวว่า “ด้วยทิพยจักษุ... ข้าพเจ้ามองเห็นจักรวาลนับพัน” นั่นคือ มานะ (ความถือตัว).
• เมื่อท่านกล่าวว่า “กำลังความเพียร... สติ... กาย... จิตตั้งมั่นเป็นสมาธิ” นั่นคือ อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน).
• เมื่อท่านกล่าวว่า “จิตของข้าพเจ้ายังไม่หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ยึดมั่นถือมั่น” นั่นคือ กุกกุจจะ (ความรำคาญใจ หรือ ความกระวนกระวายใจ).

พระสารีบุตรแนะนำให้พระอนุรุทธะละสิ่งทั้งสามนี้เสีย เพิกเฉยต่อมัน แล้วน้อมจิตไปสู่ อมตธาตุ (ความพ้นจากความตาย หรือ พระนิพพาน) ซึ่งเป็นอิสรภาพที่แท้จริง

ต่อมา พระอนุรุทธะได้ปฏิบัติตามคำแนะนำของพระสารีบุตร ท่านละสิ่งทั้งสามนั้น เพิกเฉยต่อมัน และน้อมจิตไปสู่ความพ้นจากความตาย ท่านอยู่คนเดียว หลีกเร้น มีความเพียร มีความจริงจัง และมีความเด็ดเดี่ยว ไม่นานก็บรรลุจุดสูงสุดของชีวิตพรหมจรรย์ในปัจจุบันนี้เอง ท่านได้รู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเองว่า “ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทำทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”

ในที่สุด พระอนุรุทธะได้กลายเป็นพระอรหันต์ผู้บริสุทธิ์ผุดผ่อง