โยธาชีวสูตร

พระโยธาชีวสูตร (อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต 3.133) ได้แสดงการเปรียบเทียบระหว่างนักรบผู้มีความสามารถโดดเด่นกับพระภิกษุผู้ทรงคุณธรรม โดยกล่าวว่านักรบที่มีองค์ประกอบ 3 ประการ คือ ยิงได้ไกล ยิงเข้าเป้า และทำลายวัตถุใหญ่ได้ ย่อมเป็นผู้สมควรแก่พระราชา เหมาะสมที่จะรับใช้ และเป็นปัจจัยสำคัญแห่งราชบัลลังก์

ในทำนองเดียวกัน พระภิกษุผู้มีองค์ประกอบ 3 ประการ ย่อมเป็นผู้ควรแก่ของที่นำมาบูชา ควรแก่การต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี และเป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก องค์ประกอบทั้งสามนี้ได้แก่:

• เป็นผู้ยิงได้ไกล
• เป็นผู้ยิงเข้าเป้า
• เป็นผู้ทำลายวัตถุใหญ่

พระภิกษุเป็นผู้ "ยิงได้ไกล" หมายถึงการที่ท่านพิจารณาเห็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน ภายใน ภายนอก หยาบ ละเอียด เลว ประณีต ไกล หรือใกล้ก็ตาม ด้วยปัญญาอันชอบว่า "สิ่งนี้ไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นสิ่งนี้ สิ่งนี้ไม่ใช่ตัวตนของเรา" การเห็นตามความเป็นจริงเช่นนี้ แสดงถึงการเข้าใจในอนัตตา (ความไม่ใช่ตัวตน) ของขันธ์ 5 อย่างลึกซึ้ง

พระภิกษุเป็นผู้ "ยิงเข้าเป้า" หมายถึงการที่ท่านเข้าใจอย่างแจ่มแจ้งว่า "นี้คือทุกข์" "นี้คือเหตุให้เกิดทุกข์" "นี้คือความดับทุกข์" และ "นี้คือข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์" ซึ่งเป็นการตรัสรู้และเข้าใจในอริยสัจ 4 อย่างถ่องแท้

พระภิกษุเป็นผู้ "ทำลายวัตถุใหญ่" หมายถึงการที่ท่านทำลาย "อวิชชากองใหญ่" ให้หมดสิ้นไป อวิชชาคือกิเลสอันเป็นรากฐานของความไม่รู้แจ้งและความทุกข์ทั้งปวง การทำลายอวิชชานี้ได้ย่อมนำไปสู่การบรรลุธรรมพ้นจากสังสารวัฏ

ดังนั้น พระภิกษุผู้ประกอบด้วยคุณสมบัติทั้งสามประการนี้ จึงเป็นผู้ควรแก่การเคารพสักการะ เป็นผู้ที่โลกควรบูชาและเป็นเนื้อนาบุญอันสูงสุดของมวลมนุษย์โดยแท้