จรสูตร

จรสูตร (Cariya Sutta) ในอังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต เน้นย้ำเรื่องความเพียรของนักบวชในการละอกุศลวิตก ได้แก่ ความคิดที่เกี่ยวข้องกับกาม ความพยาบาท และความเบียดเบียน ในทุกอิริยาบถ ไม่ว่าจะเป็นการเดิน ยืน นั่ง หรือนอน โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณลักษณะของผู้ปฏิบัติไว้เป็น 2 ประเภท ดังนี้:

• ผู้ที่ไม่ประกอบด้วยความเพียร: คือผู้ที่ปล่อยให้ความคิดที่เป็นอกุศลเกิดขึ้นในขณะทำอิริยาบถต่างๆ แล้วทนรับหรือหมกมุ่นอยู่กับความคิดเหล่านั้น โดยไม่พยายามละทิ้งหรือกำจัดออกไป นักบวชประเภทนี้ถือว่าเป็นผู้ขาดความระมัดระวัง เกียจคร้าน และย่อหย่อนต่อความเพียร
• ผู้ที่ประกอบด้วยความเพียร: คือผู้ที่เมื่อมีความคิดที่เป็นอกุศลเกิดขึ้น ก็ไม่ยอมจำนนต่อความคิดนั้น แต่พยายามละทิ้ง กำจัด และทำให้สิ้นไปในทันที นักบวชประเภทนี้ถือว่าเป็นผู้มีความระมัดระวัง กระตือรือร้น และมีความตั้งใจมั่นคง

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือ การสำรวมจิต ไม่ว่าจะอยู่ในอิริยาบถใด หากปล่อยใจให้ฟุ้งซ่านไปในทางโลกียวิสัยหรือกามคุณ ย่อมถือว่าผู้นั้นเดินผิดทางและหลงไปในสิ่งที่ลวงตา ทำให้ไม่สามารถบรรลุถึงการตรัสรู้อันสูงสุดได้ ในทางกลับกัน หากนักบวชรู้จักฝึกฝนตนให้เป็นผู้มีจิตสงบ ระงับความคิดที่เป็นอกุศลได้ทุกขณะที่เดิน ยืน นั่ง หรือนอน ผู้นั้นย่อมเป็นผู้มีคุณสมบัติพร้อมในการบรรลุธรรมอันเป็นเป้าหมายสูงสุดของชีวิตนักบวช

สรุปได้ว่าหัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือ ความไม่ประมาท ในการควบคุมจิตใจและการทำลายกระแสความคิดที่เป็นอกุศลให้ทันท่วงทีในทุกขณะของชีวิต เพื่อมุ่งสู่ความหลุดพ้นอย่างแท้จริง